Lage waterstanden op de Rijn: overmacht of ondernemersrisico? (Caluwaerts Uytterhoeven)

Volgens het CMNI-verdrag ontslaat laagwater een vervoerder niet automatisch van aansprakelijkheid. Een vervoerder die aansprakelijkheid wil vermijden, moet aantonen dat het verlies het gevolg was van omstandigheden die redelijkerwijs niet konden worden voorkomen en waarvan de gevolgen niet konden worden verhinderd. Een simpele verwijzing naar force majeure volstaat dus niet.

Interessant genoeg verwijst het CMNI expliciet naar laagwater. Toch creëert het Verdrag geen algemene uitzondering wanneer het waterpeil daalt. De beoordeling blijft zeer feit-specifiek en hangt onder meer af van de beschikbare prognoses, de genomen maatregelen, de beschikbare operationele alternatieven en vooral de contractuele toewijzing van risico’s.

Vanuit Belgisch juridisch perspectief blijft de drempel voor overmacht even veeleisend. Overmacht vereist een niet-toerekenbare onmogelijkheid om de overeenkomst uit te voeren. Het enkele feit dat de uitvoering moeilijker, minder rendabel of aanzienlijk duurder is geworden, volstaat niet.

Hetzelfde geldt voor automatische prijsdoorberekening. Tenzij het contract, de toepasselijke voorwaarden of specifieke toeslagmechanismen anders bepalen, kunnen verhoogde operationele kosten als gevolg van laagwater niet zomaar worden doorgerekend aan de contractuele tegenpartij.

Voor vervoerders, charteraars, vrachtpartijen en verzekeraars kunnen laagwaterclausules, toeslagmechanismen, hardshipbepalingen, kennisgevingsverplichtingen en tijdige bewijsvoering uiteindelijk bepalend zijn voor de uitkomst van een geschil.