Nederlandse Hoge Raad verduidelijkt misbruiktoets dividendbelasting: drie pijlers voor Belgische holdings (aternio)

Auteur: Johan Lemmens (aternio)

Op 18 juli 2025 heeft de Nederlandse Hoge Raad twee belangrijke arresten gewezen over dividenduitkeringen aan Belgische houdstervennootschappen. De boodschap is duidelijk: de vrijstelling van dividendbelasting wordt enkel toegestaan wanneer de structuur reëel is en niet kunstmatig.

Voor Belgische holdings en familiebedrijven met Nederlandse deelnemingen zijn drie pijlers uit deze rechtspraak essentieel: vrije beschikking over dividenden, functionele toerekening van de deelneming en de dynamische toets door veranderende omstandigheden.

Het juridisch kader

De Nederlandse dividendbelasting kent een vrijstelling op grond van de Moeder-dochterrichtlijn. Die vrijstelling geldt echter niet bij misbruik. De toets bestaat uit:

• Subjectieve toets: is het hoofddoel belastingontwijking?
• Objectieve toets: is de constructie kunstmatig, zonder zakelijke redenen

De Hoge Raad bevestigt dat deze toets volledig in de lijn moet worden uitgelegd van het Unierecht: de fiscus moet misbruik aannemelijk maken, waarna de belastingplichtige tegenbewijs kan leveren.

De drie pijlers uit de arresten

Pijler 1: Vrije beschikking over dividenden

Formeel beslissen aandeelhouders altijd of een dochtermaatschappij dividend uitkeert. Maar voor de misbruiktoets kijkt de Hoge Raad naar de feitelijke autonomie van de ontvangende holding.

Er is sprake van vrije beschikking wanneer de holding zelfstandig kan beslissen om dividenden te herinvesteren, reserveren of aan te wenden voor eigen projecten. Men kan niet spreken van vrije beschikking wanneer de dividenden automatisch of vrijwel onmiddellijk doorvloeien naar de achterliggende aandeelhouders, zonder eigen werkelijke beleidsruimte voor de holding.

Arrest X BVBA (ECLI:NL:HR:2025:1162)

X BVBA had enkel een belang in een Nederlandse tussenhoudster (NedCo) en twee oldtimers. De familie-aandeelhouders bepaalden zelf of dividenden werden doorgegeven. De holding fungeerde dus als doorgeefluik en had geen eigen beleid. Resultaat: geen vrijstelling.

Praktijkles: documenteer beslissingen op niveau van de holding en toon aan dat ontvangen dividenden een eigen bestemming krijgen.

Pijler 2: Functionele toerekening van de deelneming

Een holding kan nog zo actief zijn, maar dat betekent niet dat elke deelneming automatisch “echt” is. De vraag is of de specifieke deelneming functioneel verbonden is met de onderneming van de holding.

Arrest X NV (ECLI:NL:HR:2025:1163)

X NV dreef in België een reële onderneming: investeringen in zeventien vennootschappen, managementactiviteiten en administratie. Toch weigerde de Hoge Raad de vrijstelling, omdat de deelneming in NedCo niet paste binnen de actieve rol van X NV. Er was geen bemoeienis met het beleid of de exploitatie van NedCo of de CV waarin NedCo participeerde.

Praktijkles: toon aan dat de holding een rol speelt in het beleid van de deelnemingen. Strategische betrokkenheid en managementactiviteiten moeten aantoonbaar zijn.

Pijler 3: Dynamische toets – veranderende omstandigheden

De Hoge Raad voegt een nieuw element toe. Een structuur die aanvankelijk zakelijk was, kan later kunstmatig worden door gewijzigde omstandigheden of door kunstmatige stappen die nadien worden toegevoegd.

Arrest X BVBA (ECLI:NL:HR:2025:1162)

Oorspronkelijk was X BVBA opgezet om een actieve dochter te beheren. Na de verkoop van die dochter verloor de structuur haar zakelijke basis. Doordat zij in stand werd gehouden zonder nieuwe zakelijke rol, werd zij alsnog kunstmatig.

Praktijkles: herbekijk periodiek de structuur. Een holding die ooit legitiem was, kan later risico lopen als zij geen nieuwe functie of betrokkenheid ontwikkelt.

Wat betekent dit voor Belgische holdings?

Voor Belgische familieholdings en managementvennootschappen met Nederlandse deelnemingen zijn er dus belangrijke aandachtspunten:

• Vrije beschikking: toon aan dat de holding zélf beslist wat met dividenden gebeurt.
• Functionele toerekening: bewijs dat de deelneming past binnen de reële onderneming van de holding.
• Dynamiek: evalueer regelmatig of de structuur nog steeds zakelijke gronden heeft.

Conclusie

De arresten van 18 juli 2025 zetten de nieuwe toon: Nederland past een strikte én dynamische misbruiktoets toe bij dividenduitkeringen. Voor Belgische holdings betekent dit dat substance en autonomie alleen niet volstaan. De betrokkenheid bij de deelneming en de duurzame zakelijkheid van de structuur moeten helder aantoonbaar zijn. Met deze arresten wordt duidelijk dat de beoordeling ruimer is: naast doel en vorm wordt ook gekeken naar autonomie van de holding, functionele toerekening en de evolutie in de tijd.

De onrechtstreekse boodschap van de Hoge Raad is helder: structuren mogen niet statisch zijn. Belgische holdings met Nederlandse deelnemingen moeten bijgevolg hun rol en autonomie regelmatig herbekijken.

Bron: aternio