Een kmo overnemen zonder verrassingen? Voer minstens een due diligence light! (PKF Bofidi Legal)

Een uitgebreide juridische due diligence is daarbij niet altijd mogelijk of haalbaar. Denk bijvoorbeeld aan een beperkt overnamebudget, een strakke timing of de omvang van de transactie, die een volledig onderzoek niet altijd rechtvaardigen. Met een gerichte ‘due diligence light’ kun je echter vaak al de belangrijkste juridische risico’s identificeren en onaangename verrassingen achteraf vermijden.

Met onderstaande aandachtspunten krijg je snel zicht op de belangrijkste juridische risico’s én op de manieren waarop je die bij een overname kunt ondervangen.

Eigendom en vrije overdraagbaarheid aandelen

Controleer het aandelenregister en verifieer of de verkoper effectief eigenaar is van het juiste aantal aandelen.

Ga daarnaast na of de aandelen vrij en onbezwaard overdraagbaar zijn. Zo kunnen de statuten beperkingen bevatten, zoals goedkeuringsclausules of voorkooprechten. Ook kunnen derden rechten hebben op de aandelen, bijvoorbeeld in de vorm van een pandrecht of aankoopoptie. In dat geval is doorgaans de toestemming van een derde vereist of moeten bepaalde lasten uiterlijk bij de overdracht worden opgeheven.

Materiële contracten

Identificeer de belangrijkste contracten van de vennootschap, zoals overeenkomsten met sleutelklanten en -leveranciers, distributeurs, strategische partners en financiers (bv. banken). Bestaat er geen schriftelijke overeenkomst? Vraag dan minstens een omschrijving van de bestaande contractuele relatie en de gemaakte afspraken.

Breng per contract de belangrijkste modaliteiten in kaart die een impact kunnen hebben vóór en na de overname, zoals de looptijd, vergoedingen, opzegmogelijkheden en eventuele schadebedingen. Let ook op bepalingen die de toekomstige activiteiten kunnen beperken, zoals niet-concurrentie-, exclusiviteits- of minimumafnameverplichtingen.

Aandachtspunt: besteed bijzondere aandacht aan controlewijzigingsbedingen (change of control-clausules). Dergelijke clausules komen regelmatig voor in kredietovereenkomsten en belangrijke commerciële contracten en kunnen worden geactiveerd wanneer de controle over de vennootschap wijzigt. De contractspartij kan hierdoor bijvoorbeeld het recht krijgen om de overeenkomst vervroegd te beëindigen of bepaalde voorwaarden te heronderhandelen.

Door deze contracten te screenen, vermijd je dat cruciale overeenkomsten wegvallen of na de overname onder minder gunstige voorwaarden worden voortgezet.

Onroerend goed

Is de vennootschap eigenaar van onroerend goed? Controleer dan de eigendomssituatie en de daaraan verbonden lasten. Neem de eigendomstitel en notariële aktes door, met bijzondere aandacht voor eventuele erfdienstbaarheden (bv. rechten van doorgang) of andere gebruiksbeperkingen. Vraag ook een recente hypothecaire staat op om na te gaan of er zekerheden of beslagen rusten op het vastgoed.

Verzamel daarnaast de relevante attesten, zoals het asbestattest en bodemattest. Verifieer of de nodige vergunningen aanwezig zijn en of het vastgoed stedenbouwkundig conform is. Let daarbij op eventuele inbreuken, regularisaties of saneringsverplichtingen die toekomstige kosten of gebruiksbeperkingen met zich kunnen meebrengen.

Wordt het onroerend goed gehuurd? Bekijk dan ook de huurovereenkomst en de belangrijkste bepalingen ervan, zoals de looptijd, huurprijs en opzegmogelijkheden.

Personeel

Stelt de vennootschap personeel te werk? Vraag dan minstens een overzicht van het personeelsbestand op, inclusief functie, anciënniteit en verloning.

Vraag ook de standaardarbeidsovereenkomst en het arbeidsreglement op om zicht te krijgen op de belangrijkste contractuele afspraken en arbeidsvoorwaarden die binnen de onderneming gelden.

Lopende geschillen

Ga na of de vennootschap betrokken is bij lopende of dreigende geschillen, zoals gerechtelijke procedures, arbitrages of discussies met klanten, leveranciers of overheden.

Beoordeel daarbij de mogelijke impact van dergelijke geschillen, zowel financieel (bv. schadevergoedingen en procedurekosten) als operationeel (bv. verstoring van commerciële relaties).

Conclusie

Met een gerichte ‘due diligence light’ krijg je snel zicht op de voornaamste juridische risico’s die een impact kunnen hebben op de waarde of continuïteit van de onderneming.

Houd er daarbij rekening mee dat je bij een aandelenoverdracht niet alleen de aandelen van de vennootschap overneemt, maar ook de risico’s die binnen die vennootschap aanwezig kunnen zijn. Voor elementen die niet of slechts beperkt konden worden onderzocht, voorzie je daarom best een passende contractuele bescherming via verklaringen en waarborgen van de verkoper, eventueel aangevuld met bijkomende zekerheidsmechanismen zoals een verkoperslening, bankgarantie of escrow.

Zo combineer je een pragmatische aanpak met de nodige bescherming, zonder te moeten terugvallen op een tijdrovende en kostelijke volledige juridische due diligence.