Onbeheerde nalatenschap en vordering op bank. Curator is geen derde (dus contractuele verhouding) en verjaring rechtsvorderingen tegen bank na 3 jaar is abusief. Cass. 1 oktober 2026 (Recht op zaterdag)

Auteur: Marc Vandecasteele (Recht op zaterdag)

Feiten

Een vrouw had bij ING België twee kluizen gehuurd. In 2010 kon een persoon die zich voor haar uitgaf toegang krijgen tot de kluizen, waarna de inhoud werd ontvreemd. Na het overlijden van de huurster werd een curator van de onbeheerde nalatenschap aangesteld. Die stelde de bank aansprakelijk voor de geleden schade.

De bank beriep zich op een bepaling in haar algemene voorwaarden die bepaalde dat elke vordering tegen de bank verjaart na drie jaar vanaf het betwiste feit. Omdat de procedure pas meer dan drie jaar na de feiten werd ingesteld, verklaarde het hof van beroep de vordering verjaard.

Eerste cassatiemiddel: positie van de curator van een onbeheerde nalatenschap

De curator betoogde dat hij niet alleen de erfgenamen vertegenwoordigt, maar ook de schuldeisers van de nalatenschap. Daarom zou hij als “derde” tegenover het contract tussen de overledene en de bank kunnen optreden en een buitencontractuele aansprakelijkheidsvordering kunnen instellen.

Oordeel van het Hof van Cassatie

Het Hof verwerpt dit argument:

• Een onbeheerde nalatenschap doet een samenloop tussen schuldeisers ontstaan.
• De curator beheert de nalatenschap en oefent de rechten uit die zich in de nalatenschap bevinden.
• Tegenover een contractspartij van de overledene kan de curator zich niet beroepen op de hoedanigheid van derde.

Gevolg: de curator kan de bank niet aanspreken als derde op grond van buitencontractuele aansprakelijkheid. De verhouding blijft contractueel. Het eerste middel wordt daarom verworpen.

Belang

Dit arrest bevestigt dat de curator van een onbeheerde nalatenschap juridisch in de plaats treedt van de nalatenschap zelf en tegenover contractspartijen van de overledene in beginsel niet als derde wordt beschouwd.

Tweede cassatiemiddel: verkorte contractuele verjaringstermijn

De algemene voorwaarden van de bank bepaalden dat een rechtsvordering tegen de bank binnen drie jaar moest worden ingesteld. De curator stelde dat deze clausule abusief was omdat:

• de bank voor haar eigen vorderingen het gewone verjaringsregime genoot;
• de consument slechts drie jaar had om de bank aan te spreken, terwijl contractuele vorderingen normaal tien jaar verjaren;
• dit een onevenwicht tussen de rechten van beide partijen creëerde.

Oordeel van het Hof van Cassatie

Het Hof volgt de curator hierin.

Het hof van beroep had geoordeeld dat drie jaar voldoende was om een vordering in te stellen en dat de clausule de consument niet volledig zijn recht op verhaal ontnam.

Volgens het Hof van Cassatie volstaat die redenering echter niet. Het hof van beroep had nagelaten te onderzoeken:

• dat de consument slechts drie jaar kreeg om te procederen;
• terwijl de bank zelf nog gedurende tien jaar kon optreden volgens het gemeen recht.

Daardoor werd onvoldoende gemotiveerd waarom geen sprake zou zijn van een kennelijk onevenwicht tussen de rechten en verplichtingen van de partijen.

Beslissing

Het Hof van Cassatie:

• vernietigt gedeeltelijk het arrest van het hof van beroep;
• vernietigt specifiek het gedeelte waarin werd beslist dat de contractuele aansprakelijkheidsvordering tegen de bank verjaard was;
• verwijst de zaak naar een ander hof van beroep voor verder onderzoek.

Kernboodschap voor de praktijk

Dit arrest is vooral belangrijk inzake abusieve bedingen in consumentenovereenkomsten.

Het Hof lijkt te benadrukken dat een contractuele clausule die de vorderingstermijn van de consument drastisch inkort (van 10 naar 3 jaar), terwijl de onderneming zelf het gewone regime behoudt, niet zonder meer geldig is. Een rechter moet expliciet onderzoeken of hierdoor een kennelijk onevenwicht ontstaat.

Voor het erfrecht bevestigt het arrest daarnaast dat een curator van een onbeheerde nalatenschap geen derde is tegenover contractspartijen van de overledene en in beginsel dezelfde contractuele positie inneemt als de nalatenschap zelf.

Lees hier het arrest