Het nieuwe Strafwetboek in werking: wat met de fiscale misdrijven? (Imposto)

• fiscale fraude: met bedrieglijk opzet of met het oogmerk om te schaden de fiscale wetgeving overtreden;
• fiscale valsheid in geschriften;
• gebruik van valse geschriften.

Een dergelijke poging wordt dan wel bestraft met een lagere straf (een straf van een niveau lager) dan het voltooide misdrijf. Een belangrijk aandachtspunt voor de fiscale praktijk.

De voornaamste nieuwigheid zal zich in de praktijk aftekenen bij de sanctionering: er zullen meer sancties kunnen worden toegepast en de sancties, met inbegrip van de vermogenssancties, zullen groter zijn. De klassieke indeling van misdrijven, namelijk overtredingen, wanbedrijven en misdaden, wordt vervangen door een systeem van acht strafniveaus, waaraan de mogelijke sancties worden gekoppeld. Gewone fiscale fraude valt onder niveau 2; ernstige fiscale fraude, fiscale valsheid in geschriften en gebruik van valse geschriften vallen onder niveau 3.

Qua mogelijke straffen zijn een aantal nieuwigheden te noteren. Zo is er voor natuurlijke personen een ruimere toepassing van het beroepsverbod van één tot wel vijf jaar. Daarnaast wordt het nu ook voor rechtspersonen mogelijk om dienstverleningsstraffen (zeg maar werkstraffen) toe te passen. Wat dit laatste betreft is het nog even uitkijken hoe dit praktisch kan worden uitgevoerd. Wellicht kan worden gedacht aan, bij wijze van hypothetisch voorbeeld, een veroordeeld IT-bedrijf dat IT-diensten moet gaan leveren voor overheidsdiensten of weldadigheidsorganisaties.

Op vlak van mogelijke gevangenisstraffen zien we een verzwaring. Voor gewone fiscale fraude (niveau 2) stijgt deze straf van een maximum van twee jaar naar drie jaar. Voor ernstige fiscale fraude en fiscale valsheid in geschrifte (niveau 3) blijft het maximum op vijf jaar, waarbij er wel stevigere financiële sancties aan worden gekoppeld.

Meest in het oog springend zijn de vermogensstraffen, zijnde de geldboetes, de verbeurdverklaring, de verruimde verbeurdverklaring en, nieuw, de geldstraf vastgesteld op basis van het verwachte of het uit het misdrijf behaalde voordeel.

De geldboetes kunnen voor alle genoemde fiscale misdrijven oplopen van € 2.000,00 tot wel € 4.000.000,00 (geïndexeerd € 2.500,00 tot € 5.000.000,00) (art. 52 NSw).

De verbeurdverklaring van zaken die het voorwerp van het misdrijf uitmaken, van zaken die uit het misdrijf zijn ontstaan, van vermogensvoordelen die uit het misdrijf zijn verkregen, met inbegrip van de aan de belastingen ontdoken sommen, is verplicht geworden (art. 53 NSw). Daarnaast is er een verruimde verbeurdverklaring (art. 54 NSw), waarvan strafwetspecialisten evenwel de bedenking maken of deze wel zal standhouden gelet op de omkering van de bewijslast die niet “Straatsburgproof” (artikel 6 EVRM) zou zijn.

De geldstraf vastgesteld op basis van het verwachte of uit het misdrijf behaalde voordeel (art. 55 NSw) is volledig nieuw. Als de rechter van oordeel is dat de geldboete nog niet voldoende is, dan kan de rechter de dader nog eens bijkomend veroordelen tot betaling van een som die overeenstemt met maximum het drievoud van de waarde van het vermogensvoordeel dat de dader rechtstreeks of onrechtstreeks uit het misdrijf heeft behaald of hoopte te behalen. Cijfermatig kan een veroordeling dus fors oplopen.

Ook onder het nieuwe Strafwetboek kan de rechter uiteraard verzachtende omstandigheden aannemen. In voorkomend geval kan dan worden afgezakt in de ladder van sanctieniveaus.

Voor feiten gepleegd vóór 1 september 2026 moet rekening worden gehouden met het basisprincipe dat geen strengere straf kan worden opgelegd dan de straffen die waren voorzien op datum van de feiten. Of met andere woorden: het oude en nieuwe strafrecht moeten worden vergeleken en de lex mitior of mildste straf is van toepassing (art. 2 NSw).

Tenslotte blijft de mogelijkheid tot een minnelijke schikking, opgenomen in het Wetboek van Strafvordering (artikel 216bis Sv.), onverkort bestaan. Inzonderheid voor fiscale misdrijven biedt een minnelijke schikking vaak een opportuniteit. Een evenwichtige schikking vergt uiteraard een goed zicht op het Strafwetboek, meer bepaald op de strafbaarheid van één en ander alsook op het (nieuwe) sanctiearsenaal.

Het nieuw Strafwetboek is in voege sinds 1 september 2026. Voor fiscale fraudedossiers springt vooral de forse verhoging van de mogelijke vermogenssancties in het oog, zoals de geldboetes, verbeurdverklaring en bijkomend de geldstraf op basis van het verwachte of uit het misdrijf behaalde voordeel. Een goede verdediging van meet af aan is dan ook essentieel: is een gedraging wel strafbaar, welke mogelijke sancties zijn er, zijn er verzachtende omstandigheden, hoe verhoudt zich de oude wet tot de nieuwe wet, de rechter correct doen motiveren, het toepassen van de stroom aan nieuwe rechtspraak die eraan komt; allemaal essentieel met het oog op mogelijke onderhandelingen met de fiscus, met het parket en in functie van de meest gunstige einduitspraak. We staan u er graag in bij.