Fiscale visitatie: een leidraad voor de rechten van verdediging (DVD Tax Law)

Auteur: DVD Tax  Law

Een onaangekondigd bezoek door de fiscus (op basis van artikel 319 WIB 1992 of artikel 63 W.B.T.W.) doet nog altijd heel veel stof opwaaien. Niet enkel tijdens de visitatie zelf, maar ook nadien in de taxatiefase en in de rechtspraak.

De fiscale visitatie is een bijzonder privacy invasief middel. In feite vertrekt de fiscale visitatie vanuit een conflictmodel. De fiscus vermoedt bepaalde vaststellingen te kunnen doen om zodoende de belastingplichtige bijkomend te taxeren of meer zelfs, te kunnen aantonen dat de belastingplichtige zou hebben gefraudeerd. En de belastingplichtige, die in eerste instantie wordt verondersteld zijn/haar medewerking te verlenen aan het fiscaal onderzoek, voelt zich vaak (terecht) ernstig geschonden in zijn privacy (zeker bij een huisvisitatie) en in zijn rechten van verdediging.

Dat een dergelijke wijze van onderzoek soms noodzakelijk kan zijn, kan bezwaarlijk worden betwist, maar dat dergelijk middel zo veelvuldig wordt ingezet en de wijze waarop het wordt gebruikt (vergelijkbaar met een huiszoeking) is niet conform de oorspronkelijke bedoeling van de wetgever.

Problematisch daarbij is het respect voor de rechten van de belastingplichtige. De belastingplichtige moet in feite zelf zeer alert reageren en heel duidelijke regels stellen of lijnen trekken van bij de start van de visitatie. Als de belastingplichtige hiermee niet akkoord gaat moet hij/zij dit uitdrukkelijk kenbaar maken, want eens de toelating is gegeven om toegang te krijgen tot de beroepslokalen, kan de fiscus quasi vrij haar gang gaan in het onderzoek van de beroepslokalen en de daarin aanwezig stukken.

Uit recente rechtspraak blijkt zelfs dat wanneer de belastingplichtige geen toelating verleent de belastingadministratie zich soms eigenhandig toegang verschaft tot de beroepslokale (zie o.m. Gent 4 februari 2026).

Uit de rechtspraak blijkt ook dat wanneer de belastingplichtige gaandeweg de visitatie de toestemming intrekt, de belastingadministratie daaraan niet altijd gevolg geeft en de visitatie verderzet, ondanks de ingetrokken toestemming. Voor het Hof van Beroep te Antwerpen (23 september 2025) was de verderzetting van de visitatie, na intrekking van de toestemming, geen probleem. Het Hof van Beroep stelde dat uit het dossier niet zou blijken dat het niet stoppen van de huisvisitatie na het intrekken van de toestemming, intentioneel zou zijn gebeurd. Men kan zich de vraag stellen hoe het voortzetten van een visitatie, na intrekking van de toestemming, niet intentioneel zou gebeuren.

Het Hof van Beroep te Gent was in een gelijklopende zaak een stuk strenger en was van oordeel dat het gebruik van bewijs verkregen door de administratie, meegenomen in weerwil van de belastingplichtige, niet naar recht verantwoord is, aangezien van een behoorlijk handelende overheid mag worden verwacht dat dit gebruik tegen het verzet in van de belastingplichtige onder alle omstandigheden ontoelaatbaar moet worden geacht en geen eerlijk proces kan opleveren (Gent 14 november 2023 en 18 juni 2024 (eindarrest)). Deze zaak belandde evenwel voor het Hof van Cassatie en in een arrest van 28 mei 2026 oordeelde het Hof van Cassatie dat het middel dat ervan uitgaat dat het gebruik van onrechtmatig verkregen bewijs in fiscale zaken noodzakelijk moet worden geweerd wanneer de administratie zich opzettelijk niet houdt aan het door de belastingplichtige opgeworpen en door de administratie vastgestelde verzet tegen de onrechtmatig verrichte handeling, faalt in zoverre naar recht. Het opzettelijk verderzetten van de visitatie ondanks het verzet van de belastingplichtige zou dus geen aanleiding geven tot een automatische wering van de meegenomen stukken. De Antigoontoets zal dus in elk geval moeten worden uitgevoerd. Ook een opzettelijke schending van de wet leidt dus niet automatisch tot uitsluiting van het verkregen bewijs.

Evenwel, een toetsing van de bewijsgaring, achteraf bij de beoordeling van de op basis van  onwettig verkregen bewijs gevestigde belastingaanslagen of btw-vordering, zal ook niet in elk geval succesvol zijn.

Vandaar dat voorkomen vele malen beter is dan genezen.

Hoe kun je bij een fiscale visitatie op grond van artikel 319 WIB 1992 of artikel 63 W.B.T.W., latere complicaties en moeilijke discussies vermijden?

• Laat je als belastingplichtige goed adviseren.
• Vraag bij de minste twijfel deskundige bijstand. Als advocatenkantoor gespecialiseerd in fiscaal recht kan DVDTAXLAW de nodige bijstand verlenen.
• Zorg voor duidelijke interne instructies
  • Bepaal duidelijk van bij de start of je toegang verleent of niet (rekening houdende met de medewerkingsplicht van de belastingplichtige bij een fiscale controle de mogelijke gevolgen indien er geen medewerking wordt verleend (boetes, dwangsom, een melding van strafbare feiten bij het parket);
  • Ontvangst van de ambtenaren : controle van het aanstellingsbewijs;
  • Wie verleent toegang : bepaal duidelijk of een personeelslid bevoegd is, dan wel de bedrijfsleider (bij afwezigheid van de bevoegde persoon, laat je de ambtenaren wachten in een wachtruimte; de visitatie start in geen geval);
  • Stem duidelijk af met de controleambtenaren wat ze willen zien;
  • Spreek duidelijk af dat ze niets mogen doen zonder aanwezigheid van een verantwoordelijke van het bedrijf;
  • Bepaal vooraf wie de ambtenaren te woord zal staan;
  • Begeleiding van de ambtenaren bij elke stap die ze zetten in je bedrijf;
  • Noteer elke onregelmatigheid;
  • Maak opmerkingen op het proces-verbaal van vaststellingen of onmiddellijk nadien via mail of aangetekende brief;
  • Zorg dat je heel goed weet welke documenten werden ingezien en desgevallend worden meegenomen (maak een verslag achteraf);
  • Wat betreft de digitale gegevens :
    • Zorg dat je weet wat werd gekopieerd en maak de kopie in elk geval zelf;
    • Maak afspraken omtrent afzonderen van gegevens beschermd door het beroepsgeheim en hou rekening met de controleperiode;
  • Maak voorbehoud bij de minste onregelmatigheid en trek de toestemming desnoods (tijdelijk) in bij de vaststelling van schendingen van de wet.

Goede afspraken en duidelijke standpunten van bij de start van de fiscale visitatie kan veel discussies nadien vermijden.

Bron: DVDTAXLAW