Eigen aandelen zijn eigen vermogen, maar niettemin vergoeding aan gemeenschappelijk vermogen. Grondwettelijk Hof 5 maart 2026 (Recht op zaterdag)

Auteur: Marc Vandecasteele (Recht op zaterdag)

De feiten

Een man en een vrouw, J.-L. D. en S.O., die sinds 2002 gehuwd waren onder het wettelijk stelsel, scheiden uit de echt in 2022. In het kader van de procedure van vereffening-verdeling zijn de voormalige echtgenoten het niet eens over het statuut van de waardetoename van de aandelen van een besloten vennootschap (bv). Die bv werd opgericht door J.-L. D. kort na het huwelijk, met eigen gelden. In 2004 werd S.O. aangeduid als medezaakvoerder. De twee echtgenoten hebben voltijds voor de vennootschap gewerkt en ontvingen dezelfde maandelijkse vergoeding.

In 2006 hebben de bv en de echtgenoten een naamloze vennootschap verworven die een rusthuis uitbaat, hetgeen enkel mogelijk was omdat S.O. houder was van het vereiste diploma. De aandelen van die naamloze vennootschap werden in 2021 opnieuw verkocht.

De notaris belast met de vereffening heeft een proces-verbaal van opmerkingen en zwarigheden opgesteld, en de zaak werd ingesteld voor de Rechtbank van eerste aanleg te Namen, afdeling Namen.

De rechtbank is van oordeel dat de aandelen van de bv niet onderworpen zijn aan de hervorming doorgevoerd bij de wet van 22 juli 2018 « tot wijziging van het Burgerlijk Wetboek en diverse andere bepalingen wat het huwelijksvermogensrecht betreft en tot wijziging van de wet van 31 juli 2017 tot wijziging van het Burgerlijk Wetboek wat de erfenissen en de giften betreft en tot wijziging van diverse bepalingen ter zake », krachtens de overgangsbepalingen van die wet.

Aangezien de aandelen van J.-L. D. werden gefinancierd door wederbelegging van eigen gelden, zijn die aandelen hem volledig eigen, dat wil zeggen zonder een onderscheid te moeten maken tussen « titre » (het houderschap van het recht) en « finance », (de vermogenswaarde ervan) overeenkomstig de artikelen 1399 en 1404 van het oud Burgerlijk Wetboek.

Wat de rechtsregeling betreft die van toepassing is op de waardetoename van de aandelen van de bv, merkt de rechtbank op dat de rechtsleer relatief verdeeld is over de kwestie, waarbij bepaalde auteurs de idee verdedigen dat de waardetoename tijdens het huwelijk van het eigen vermogen van een echtgenoot gehuwd onder het stelsel van gemeenschap van goederen wegens het werk van die echtgenoot gemeenschappelijk is, terwijl andere auteurs van mening zijn dat die waardetoename eigen blijft maar dat een vergoeding aan het gemeenschappelijk vermogen verschuldigd is, voor het geheel of een deel van die toename. In die context heeft de rechtbank aan het Hof prejudiciële vragen gesteld.

De visie van het Grondwettelijk Hof

Het is redelijk verantwoord dat, in het wettelijk huwelijksvermogensstelsel, wanneer een echtgenoot zijn beroepsactiviteit uitoefent in het kader van een vennootschap die hij met eigen gelden heeft gefinancierd (dat wil zeggen gelden die vóór het huwelijk of door erfenis of schenking werden verworven), de door de aandelen van de vennootschap verkregen meerwaarde, net als de aandelen zelf, tot het eigen vermogen van die echtgenoot behoort.

Die echtgenoot is niettemin een som verschuldigd (« vergoeding » genaamd) aan het gemeenschappelijk vermogen die gelijk is aan de inkomsten die het gemeenschappelijk vermogen zou hebben ontvangen indien de beroepsactiviteit niet in het kader van een vennootschap zou zijn uitgeoefend.

Die vergoeding omvat in principe ook de meerwaarde die door de aandelen van de vennootschap is verkregen.

Lees hier het arrest