Een intergemeentelijk samenwerkingsverband als aankoopcentrale: voor wie mag zij aankopen? (Everest)

Auteurs: Ellen Verschuere & Anthony Poppe (Everest)

In arrest nr. 265.209 van 16 december 2025 zet de Raad van State de puntjes op de i voor het optreden van een intergemeentelijk samenwerkingsverband als aankoopcentrale. 

Dat schaalvoordelen, expertiseopbouw en een coherente aanpak van lokale verkeersveiligheid, overlast en criminaliteit en het ten volle benutten van de capaciteit de verwerende partij een verantwoording voor een gemeenschappelijke behartiging van belangen biedt, volstaat volgens de Raad prima facie niet om aannemelijk te maken dat elk van de afnemers in de voormelde lijst kan worden ingepast in een doelstelling van gemeentelijk belang.

Context: een raamovereenkomst met een bijzonder ruime groep van aanbesteders afnemers

1. De verwerende partij is een intergemeentelijk samenwerkingsverband met rechtspersoonlijkheid in de zin van deel 3, titel 3 van het Decreet Lokaal Bestuur en treedt op als aankoopcentrale in de zin van artikel 2, 6° Overheidsopdrachtenwet.

In die hoedanigheid schreef zij een overheidsopdracht uit voor leveringen met het oog op het afsluiten van een raamovereenkomst voor “Geïntegreerde End-to-End handhavingsoplossingen op basis van ANPR-camera’s”, met een looptijd van zeven jaar, met de mogelijkheid tot twee verlengingen van telkens één jaar.

De raamovereenkomst heeft een geraamde waarde van 220.000.000 EUR (excl. btw).

De verwerende partij telt 268 leden die van haar diensten gebruik maken. De raamovereenkomst staat open voor een zeer brede waaier aan aanbestedende overheden, zoals onder meer politie-, brandweer- en veiligheidsdiensten, douanediensten, het Agentschap Wegen en Verkeer, de Vlaamse Belastingdienst, het Agentschap Justitie en Handhaving, de entiteiten die deel uitmaken van de rechtspersoon Brussels Hoofdstedelijk Gewest, alle Belgische provincies en provinciale instellingen, hun verenigingen en verzelfstandigde entiteiten, een aantal federale overheidsdiensten, enz.

2. De verzoekende partijen, ondernemingen actief in de sector van ANPR-camera-infrastructuur, trokken naar de Raad van State. Zij wierpen onder andere op dat de verwerende partij haar decretale bevoegdheid had overschreden door als aankoopcentrale op te treden voor aanbesteders die niet zonder meer kunnen worden ingepast in een doelstelling van gemeentelijk belang.

De beoordeling van de Raad: gemeentelijk belang is niet onbegrensd

3. Overeenkomstig artikel 389 van het Decreet Lokaal Bestuur kunnen twee of meer gemeenten met het oog op de gemeenschappelijke behartiging van doelstellingen van gemeentelijk belang samenwerkingsverbanden tot stand brengen met of zonder rechtspersoonlijkheid, met of zonder beheersoverdracht.

Voor een dienstverlenende vereniging betekent dat concreet dat zij een duidelijk omschreven ondersteunende dienst verleent aan de deelnemende gemeenten, binnen een statutair afgebakend kader.

4. De Raad stelt dat het feit dat het gemeentelijk belang onbepaald is en nergens wordt omschreven, niet betekent dat het onbegrensd is.

De argumenten in verband met de schaalvergroting, bijkomende expertise, coherente aanpak van lokale verkeersveiligheid, overlast en criminaliteit en het ten volle benutten van de capaciteit bieden de verwerende partij volgens de Raad op het eerste gezicht een verantwoording voor een gemeenschappelijke behartiging van belangen.

Maar daarmee maakt de aankoopcentrale niet aannemelijk dat elk van de afnemers in de voormelde lijst kan worden ingepast in een doelstelling van gemeentelijk belang.

Evenmin blijken de motieven in verband met de brede waaier aan potentiële afnemers uit het administratief dossier zodat zij door de Raad van State evenmin in het kader van zijn wettigheidstoezicht kunnen worden gecontroleerd.

5. De Raad viseert hierbij in haar arrest niet de aankoopcentrale als dusdanig, maar wel het feit dat niet aannemelijk is gemaakt dat alle vermelde afnemers nog binnen een doelstelling van gemeentelijk belang passen.

Besluit

Dit arrest is een duidelijke waarschuwing voor intergemeentelijke samenwerkingsverbanden die hun raamovereenkomsten breed willen openstellen.

Een intergemeentelijk samenwerkingsverband dat als aankoopcentrale optreedt, kan zich niet beperken tot een algemene verwijzing naar efficiëntie, schaalvergroting of goed economisch beheer. Zodra de raamovereenkomst mede wordt opengesteld voor een brede groep van afnemers buiten het eigen ledenbestand, zal concreet moeten worden verantwoord waarom die uitbreiding nog steeds binnen de decretale doelstellingen van gemeentelijk belang past.

6. Voor aankoopcentrales die samengesteld zijn uit lokale besturen ligt hier dan ook een belangrijke les: wie raamovereenkomsten breed openstelt, denkt best niet alleen na over de aanbestedingsrechtelijke techniek, maar ook over de publiekrechtelijke grondslag van die constructie.

Bron: Everest