Bingo! …of toch niet? Hof van Justitie tikt Italië op de vingers inzake concessiewetgeving voor kansspelen (Schoups)

Auteurs: Sophie Bleux, Ellen Gerits en Lieze Verheyen (Schoups)

Op 20 maart 2025 heeft het Hof van Justitie in de gevoegde zaken C-728/22 t.e.m. C-730/22 een arrest geveld over Italiaanse wetgeving die in de mogelijkheid voorzag voor de overheid om eenzijdig de voorwaarden van lopende dienstenconcessies te wijzigen, zonder een nieuwe gunningsprocedure te organiseren.

De Italiaanse wetgeving maakte het mogelijk om ‘technische verlengingen’ door te voeren aan lopende dienstenconcessies voor de exploitatie van bingospelen. Hierdoor kon de overheid eenzijdig:

1. De looptijd van de concessie verlengen en tegelijkertijd de door de concessiehouder verschuldigde vergoeding eenzijdig verhogen, ongeacht zijn omzet;
2. Een verbod op de verplaatsing van bedrijfsruimten handhaven, en;
3. Concessiehouders verplichten de verlenging te accepteren als voorwaarde om in de toekomst opnieuw mee te dingen naar concessies.

De vraag rees of deze wetgeving echter wel in lijn was met richtlijn 2014/23/EU inzake concessieovereenkomsten.

Het Hof van Justitie oordeelde dat dit niet het geval was. Meer bepaald voldeden de Italiaanse bepalingen niet aan de voorwaarden van artikel 43 van richtlijn 2014/23/EU. Dit artikel geeft de gevallen weer waarin lopende concessieovereenkomsten gewijzigd kunnen worden zonder nieuwe gunningsprocedure. Het Hof kwam hierbij tot de volgende conclusies:

• Geen herzieningsclausule: De voorliggende situatie kon niet ingepast worden onder punt a) van het eerste lid van artikel 43. Dit punt vereist immers dat de wijziging voortvloeit uit een clausule in de concessieovereenkomst, terwijl in dit geval de wijziging voortvloeide uit de wetgeving;
• Geen onvoorzienbare omstandigheden: De situatie kon evenmin ondergebracht worden onder punten b) t.e.m. d) van het eerste lid van artikel 43. Volgens deze punten kunnen lopende concessieovereenkomsten in essentie gewijzigd worden zonder nieuwe gunningsprocedure:
  •  

    wanneer aanvullende diensten door de concessiehouder noodzakelijk geworden zijn;

  •  

    wanneer de behoefte aan de wijziging het gevolg is van omstandigheden die een zorgvuldige aanbestedende dienst niet kon voorzien;

  •  

    wanneer de concessiehouder aan wie de concessie oorspronkelijk was gegund, wordt vervangen door een nieuwe concessiehouder.

De eerste rechter had geen elementen aangehaald waaruit zou blijken dat de situatie wel onder de voormelde punten kon worden ondergebracht;

• Geen niet-wezenlijke wijziging: Ook punt e) van het eerste lid van artikel 43, dat betrekking heeft op niet-wezenlijke wijzigingen, kon geen soelaas bieden. De wijzigingsmogelijkheden voorzien in de Italiaanse wetgeving moesten volgens het Hof immers wel degelijk als wezenlijk worden beschouwd, in die zin dat de concessie door de wijzigingen materieel zou verschillen van de oorspronkelijke concessie;
• Drempelwaarden overschreden: Tot slot vielen de wijzigingen evenmin onder het in artikel 43, tweede lid bedoelde geval. Volgens deze bepaling kunnen lopende concessieovereenkomsten gewijzigd worden zonder nieuwe gunningsprocedure indien de waarde van de wijziging minder dan 5.186.000,00 EUR bedraagt en minder dan 10 % van de waarde van de oorspronkelijke concessie. Deze drempelbedragen zouden hier volgens het Hof overschreden worden.

Dit arrest benadrukt nogmaals het belangrijke principe dat lopende concessies niet zomaar gewijzigd kunnen worden zonder nieuwe gunningsprocedure. Enkel wijzigingen die beantwoorden aan de uitzonderingsgronden van artikel 43 van richtlijn 2014/23/EU – dat in België is omgezet in de artikelen 62 t.e.m. 68 van het KB Concessies 2017 –, kunnen zonder nieuwe gunningsprocedure doorgevoerd worden.

Bron: Schoups