Verdwijnt de auteur in het tijdperk van AI-copycats? (Argus Advocaten)

Auteur: Moira Blascetta (Argus Advocaten)

Generatieve AI stroomt ondertussen door alle hoeken van onderzoek, onderwijs en creatieve sectoren. Het vergemakkelijkt in vele opzichten de toegang tot kennis en ondersteunt niet enkel studenten / onderzoekers, maar ook mensen in het werkveld op manieren die tot voor kort ondenkbaar waren.

Gewoonweg super, toch?

Deze evolutie bezit helaas ook een keerzijde: ze plaatst de auteur, een juridisch én creatief spilfiguur, steeds meer buitenspel.

Wanneer de machine produceert en de maker verdwijnt

AI-modellen worden gevoed met een massale hoeveelheid werken, waarvan de herkomst vaak verborgen blijft.

Het resultaat? Output die moeiteloos lijkt te ontstaan, maar in werkelijkheid steunt op de intellectuele arbeid van duizenden auteurs.

Én dit zonder bronvermelding, zonder erkenning, zonder context.

In enkele gevallen wordt zelfs geheel AI-gegenereerde inhoud onder de naam van een nietsvermoedende auteur gepubliceerd.

Zo’n digitale identiteitskaping treft niet alleen de reputatie, maar ook de juridische positie van de auteur.

De kern van het conflict: de morele rechten onder druk

Hoewel de publieke opinie zich veelal toespitst op economische rechten en licentievergoedingen, situeert de meest wezenlijke juridische spanning zich bij de morele rechten van de auteur.

Dewelke krachtens artikel XI.165, §2 WER van dwingend recht zijn, onvervreemdbaar blijven en een fundamentele, persoonlijkheidsrechtelijke bescherming bieden.

Morele rechten zijn de persoonlijkheidsrechten van de auteur. Ze beschermen niet het economische aspect van een werk, maar de persoonlijke, intellectuele en reputatiegebonden band tussen de maker en zijn creatie.

In het Belgische (en ruim Europese) auteursrecht zijn ze onvervreemdbaar, wat betekent dat de auteur ze niet kan verkopen, overdragen of definitief afstand van doen.

In essentie omvatten morele rechten: Het recht op vaderschap (naamsvermelding), het recht op integriteit, het recht op openbaarmaking én het recht op intrekking of herroeping.

• Recht op vaderschap

Het recht op vaderschap, zoals verankerd in artikel XI.165, §2, vijfde lid WER, verleent de auteur een afdwingbaar recht op naamsvermelding telkens wanneer zijn werk wordt gereproduceerd of openbaar gemaakt.

Indien een AI-systeem uw werk als trainingsmateriaal absorbeert en vervolgens nieuwe output genereert zonder enige verwijzing naar de oorspronkelijke bron, wordt dit recht in essentie geschonden.

De gegenereerde tekst lijkt een autonome creatie, maar rust in werkelijkheid op de inspanningen van talloze, onzichtbare auteurs.

Een gebrek aan erkenning tast niet alleen de professionele zichtbaarheid van auteurs aan, maar het ontneemt gebruikers bovendien de mogelijkheid om de herkomst en betrouwbaarheid van de informatie te controleren.

Wanneer AI nieuwe teksten / afbeeldingen / kunst creëert op basis van uw werk zonder uw naam te vermelden, wordt dit recht dus als het ware uitgehold.

• Recht op integriteit

De auteur mag zich verzetten tegen elke wijziging, misvorming, verminking of decontextualisering van zijn werk wanneer die zijn oorspronkelijke bedoeling, eer of reputatie kan schaden.

Dit omvat o.a.:

• ongewenste aanpassingen of vervormingen
• gebruik in een context die het werk onrecht aandoet
• misbruik voor ideologische, discriminerende of misleidende doeleinden

Zo kan AI onbewust essentiële nuances schrappen, argumenten verdraaien of uw conclusies misbruiken voor doeleinden waarmee u nooit geassocieerd wilde worden. Dit raakt aan de kern van uw intellectuele waardigheid én aan uw professionele geloofwaardigheid.

Op zoek naar een fair en toekomstbestendig kader

Net zoals ons pleiten heel wat juristen en onderzoekers voor een “duurzaam auteursrecht”: niet bedoeld om innovatie af te remmen, wél om een eerlijk evenwicht te creëren.

Een concrete piste is een laagdrempelig klachtenmechanisme bij een autoriteit zoals het EU AI Office. Auteurs die worden geconfronteerd met foute toeschrijving, misvormde citaties of misbruik van hun werk zouden daar snel en efficiënt melding moeten kunnen maken van de inbreuk.

Indien nodig kan de toezichthouder op deze wijze ontwikkelaars verplichten om correcties door te voeren of zelfs werken uit trainingssets te verwijderen.

Wie de auteur wilt beschermen, moet vandaag handelen én niet morgen

AI herschrijft niet alleen teksten, maar ook de spelregels rond creatie en reputatie. Als we willen voorkomen dat de auteur wordt herleid tot een onzichtbare grondstof voor algoritmen, is het moment ruim aangebroken om kaders, transparantie en effectieve rechtsmiddelen te versterken.

Heeft u vragen over de impact van AI op uw auteursrechten, of wenst u juridisch advies over de bescherming of handhaving ervan? Wij denken graag strategisch én juridisch met u mee.

Bron: Argus Advocaten