Testament + AI = miserie (ECGB Advocaten)

Auteur: Nicolas Geelhand de Merxem (ECGB Advocaten)

In De Standaard van 1 augustus ll. werd de vraag gesteld of het opmaken van een testament met AI een goed idee is. Het besluit is dat een testament geen document is waarvoor de burger volledig op AI kan vertrouwen. “Controle door een specialist blijft altijd belangrijk”. Bij dit laatste knelt het schoentje.

In dit digitaal tijdperk is menig Jan Modaal, die met het internet mee is, ervan overtuigd dat hij geen beroep moet doen op een specialist. Waarom (nodeloos) geld uitgeven als men met AI zelf aan de slag kan gaan? Niet alleen fiscaal wordt Jan Modaal door de Vlaamse Belastingadministratie gestimuleerd om alles zelf te doen, maar ook civielrechtelijk. Zo laten de goede doelen niet na de aspirant-testator aan te moedigen zelf een eigenhandig testament te maken in hun voordeel.

Bij testamenten moet een aantal regels nageleefd worden op straffe van chaos na het overlijden. Er zijn vooreerst de vormregels. De uitprint van het door AI geredigeerd testament (zelfs eigenhandig) gedagtekend en onderaan ondertekend, maakt geen rechtsgeldig testament uit. De door dit document benadeelde erfgenamen zullen na het overlijden van de testator de nietigheid ervan inroepen. Er zijn ook ten gronde een aantal basisregels. Zo is het steeds nodig één of meer algemene legatarissen aan te stellen, die vervolgens de bijzondere legaten zullen uitkeren. Zo niet moeten alle wettelijke erfgenamen opgetrommeld worden om deze bijzondere legaten uit te keren, wat soms praktisch onmogelijk is. Inhoudelijk is AI helemaal niet betrouwbaar. Er zijn de zogenaamde “hallucinaties”, zoals bv. het toepassen van rechtsregels die niet van toepassing zijn of die zelfs niet bestaan. De testator doe-het-zelver zal misleid worden.

Eigenhandige testamenten opgemaakt door Jan Modaal zijn vaak onduidelijk, onvolledig en soms tegenstrijdig. Derhalve dringt interpretatie zich op. De hoofdregel is dat men moet peilen naar de wil van de testator. Dit kan vooreerst door intrinsieke elementen. Maar hoe kan dat wanneer het testament door IA is opgemaakt? Trouwens hoe kan Jan Modaal controleren of het AI-testament zijn uiterste wil (feitelijk en juridisch) juist vertolkt?

Het resultaat van dit alles is dat het aantal post-mortem betwistingen over de devolutie bij eigenhandige testamenten enorm zal toenemen. Dit is geen goed nieuws voor de reeds overbelaste hoven en rechtbanken. Dit is ook geen goed nieuws voor de betrokkenen die vaak meegesleurd worden in een langdurige en dure gerechtelijke procedure. Wil men deze chaos voor zijn nabestaanden besparen dan is dit niet de goede weg.

Een testament opmaken is specialistenwerk, ook voor kleine vermogens, en moet toevertrouwd worden aan een specialist. De eerstelijns specialist die daar bij uitstek voor in aanmerking komt is de notaris. Een eenvoudig testament redigeren voor kleine vermogens moet overigens niet duur zijn. Oorspronkelijk was het basisidee inzake notariële erelonen trouwens dat de notarissen goed geld zouden verdienen met vastgoed akten, en dat zij in ruil daarvoor matige erelonen zouden aanrekenen voor o.a. het opmaken van testamenten. Zodoende zou ook Jan Modaal een testament kunnen laten opmaken door een notaris. Recent werd echter aan de kost van vastgoed akten gemorreld en zoeken notarissen andere bronnen van inkomsten, zoals bv. in familiale akten. Dat is geen goede evolutie en dat zou moeten teruggedraaid worden. Voorwaarde is evenwel dat elke notaris ook tijd en energie zou steken in zijn/haar testamenten praktijk.

Het beste zou zijn dat alle testamenten door een notaris zouden worden opgemaakt of minstens zouden worden nagezien, alvorens ze in het Centraal Register voor Testamenten (CRT) zouden ingeschreven worden. En passant kan bepaald worden dat de inschrijving in het CRT voor elk testament verplicht is. Alleen op die manier zal de gebruikelijke miserie na het overlijden van de testator kunnen vermeden worden. Iedereen zou er wel bij varen.

Bron: ECGB Advocaten