Artificiële intelligentie: Raad en Parlement gaan regels vereenvoudigen en stroomlijnen (Raad van de EU)

Auteur: Raad van de EU

Het Raadsvoorzitterschap en onderhandelaars van het Europees Parlement hebben een voorlopig akkoord bereikt over een voorstel om een aantal regels voor artificiële intelligentie (AI) te stroomlijnen.

Het voorstel behoort tot het Omnibus VII-wetgevingspakket, dat deel uitmaakt van de vereenvoudigings­agenda van de EU. Het pakket omvat voorstellen voor 2 verordeningen die het digitale wetgevingskader van de EU en de uitvoering van geharmoniseerde AI-regels moeten vereenvoudigen.

Marilena Raouna, viceminister van Europese Zaken van de Republiek Cyprus

De Commissie had voorgesteld de termijn voor de toepassing van de regels voor AI-systemen met een hoog risico met maximaal 16 maanden op te schuiven. Hierdoor worden ze van toepassing zodra de Commissie bevestigt dat de benodigde normen en instrumenten beschikbaar zijn. De Commissie had ook verdere gerichte wijzigingen van de AI-verordening voorgesteld. Zo wil ze bepaalde wettelijke vrijstellingen voor kmo’s uitbreiden tot kleine midcaps en in een zeer beperkt aantal gevallen de eisen verlichten. Ook wordt voorgesteld om de verwerking van gevoelige persoonsgegevens voor het opsporen en beperken van vooringenomenheid uit te breiden, de bevoegdheden van het Europees AI-bureau te versterken en beleidsversnippering te reduceren. Doordat de bepalingen over AI-systemen met een hoog risico op 2 augustus 2026 in werking moeten treden, hebben de 2 wetgevers het voorstel met de hoogste prioriteit behandeld en de strekking van het Commissievoorstel grotendeels behouden.

Belangrijkste wijzigingen van de 2 wetgevers

Een nieuwe bepaling verbiedt het zonder instemming genereren van geseksualiseerde of intieme inhoud of materiaal van seksueel misbruik van kinderen. Ook komen er nieuwe termijnen voor de uitgestelde invoering van regels voor AI met een hoog risico: 2 december 2027 voor autonome AI-systemen met een hoog risico en 2 augustus 2028 voor AI-systemen met een hoog risico die in een product zijn geïntegreerd.

Daarnaast worden aanbieders opnieuw verplicht om AI-systemen te registreren in de EU-databank voor systemen met een hoog risico, wanneer zij vinden dat hun systemen zijn ingedeeld als systemen die geen hoog risico met zich meebrengen. Ook de norm van strikte noodzakelijkheid voor de verwerking van bijzondere categorieën persoonsgegevens met het oog op het waarborgen van de opsporing en correctie van vooringenomenheid keert terug.

De termijn waarbinnen de nationale bevoegde autoriteiten AI-testomgevingen moeten opzetten, wordt verlengd tot 2 augustus 2027 en de respijtperiode voor aanbieders om transparantieoplossingen voor met AI gegenereerde inhoud toe te passen, wordt ingekort van 6 tot 3 maanden. De nieuwe uiterste datum is nu 2 december 2026. Voorts worden de bevoegdheden van het Europees AI-bureau voor het toezicht op AI-systemen op basis van AI-modellen voor algemene doeleinden verduidelijkt in gevallen waarin het model en het systeem door dezelfde aanbieder worden ontwikkeld. In deze context wordt er een lijst opgesteld met uitzonderingen waarin de nationale instanties bevoegd blijven, waaronder rechtshandhavingsinstanties, grensbeheer, gerechtelijke autoriteiten en financiële instellingen.

Wat de regels voor industriële AI en de verhouding daarvan met sectorwetgeving voor bijvoorbeeld medische hulpmiddelen, speelgoed, liften, machines en vaartuigen betreft, kwamen de 2 wetgevers tot een compromis over een mechanisme om situaties op te lossen waarin de AI-specifieke vereisten van de sectorwetgeving vergelijkbaar zijn met die van de AI-verordening. In dat geval wordt de toepassing van de verordening beperkt door middel van uitvoeringshandelingen. Daarnaast werd een compromis gevonden om de machineverordening vrij te stellen van rechtstreekse toepasselijkheid van de AI-verordening. De Commissie werd gemachtigd om bij gedelegeerde handeling in het kader van de machineverordening gezondheids- en veiligheidsvoorschriften op te nemen voor AI-systemen die conform de AI-verordening als AI-systemen met een hoog risico zijn aangemerkt. Zo worden mogelijke overlappingen doeltreffend voorkomen. Tot slot komt er een nieuwe verplichting voor de Commissie om richtsnoeren te verstrekken om marktdeelnemers van AI-systemen met een hoog risico die onder sectorale harmonisatiewetgeving vallen, te helpen de voorschriften van de AI-verordening na te leven met zo min mogelijk regeldruk.

Verdere stappen

Het voorlopige akkoord moet nu worden goedgekeurd door de Raad en het Europees Parlement. Dan werken de juristen-linguïsten het bij met het oog op de formele aanneming van de rechtshandeling door de 2 wetgevers in de komende weken.

Achtergrond

In oktober 2024 riep de Europese Raad alle EU-instellingen, lidstaten en belanghebbenden op voorrang te geven aan de uitdagingen die in kaart zijn gebracht in het rapport “Much more than a market” van Enrico Letta en het rapport “The future of European competitiveness” van Mario Draghi. In de verklaring van Boedapest van 8 november 2024 werd vervolgens opgeroepen “een vereenvoudigings­revolutie in gang [te] zetten” om te zorgen voor een duidelijk, eenvoudig en slim regelgevings­kader voor bedrijven en om de administratieve, regelgevings-, en rapportage­lasten drastisch te verminderen, met name voor kmo’s.

De Commissie heeft sinds februari 2025 daarom 10 “omnibuspakketten” uitgebracht ter vereenvoudiging van de bestaande wetgeving op het gebied van duurzaamheid, investeringen, landbouw, kleine midcaps, digitalisering en gemeenschappelijke specificaties, defensieparaatheid, chemische producten, digitale kwesties (waaronder AI), milieu, de automobielsector en voedsel- en diervoeder­veiligheid.

Bron: Raad van de EU