Naar meer digitale rechtvaardigheid en sterkere consumentenbescherming. De voorstellen van de Europese Commissie van 11 november 2026 (Recht op zaterdag)

Auteur: Marc Vandecasteele (Recht op zaterdag)

Inleiding

De digitale economie heeft consumenten ongekende mogelijkheden geboden. Online platforms, gepersonaliseerde diensten en nieuwe vormen van e-commerce zorgen voor meer keuze en gemak dan ooit tevoren. Tegelijkertijd zijn nieuwe risico’s ontstaan. Consumenten worden steeds vaker geconfronteerd met manipulatieve ontwerptechnieken, misleidende influencer-marketing, verslavende digitale producten en complexe abonnementsstructuren.

Om deze uitdagingen aan te pakken heeft de Europese Commissie op 11 november 2026 een omvangrijk hervormingspakket voorgesteld. De kern van dit pakket bestaat uit de Digital Fairness Act (DFA) en een herziening van de Verordening betreffende samenwerking met betrekking tot consumentenbescherming (CPC-verordening). Samen moeten deze initiatieven zorgen voor een eerlijkere digitale markt en effectievere handhaving van consumentenrechten binnen de Europese Unie.

1. De Digital Fairness Act

Van richtlijn naar rechtstreeks toepasselijke verordening

Een van de meest ingrijpende elementen van de Digital Fairness Act is de vervanging van de bestaande Richtlijn Oneerlijke Handelspraktijken door een rechtstreeks toepasselijke Europese verordening. Hierdoor hoeven de regels niet langer afzonderlijk in nationale wetgeving te worden omgezet.

De Commissie beoogt hiermee meer uniformiteit binnen de interne markt te creëren. Ondernemingen krijgen te maken met één Europees regelkader, terwijl consumenten in alle lidstaten op een vergelijkbaar beschermingsniveau kunnen rekenen.

Aanpak van digitale misleiding

De Digital Fairness Act richt zich nadrukkelijk op moderne digitale handelspraktijken die de consumentenvrijheid kunnen ondermijnen.

Daarbij gaat het onder meer om:

• zogenoemde “dark patterns”, waarbij websites of apps gebruikers sturen richting keuzes die niet in hun belang zijn;
• misleidende aanbevelingen en gepersonaliseerde beïnvloeding;
• ondoorzichtige prijsstelling;
• agressieve abonnementsmodellen;
• manipulatieve ontwerpen die overmatig gebruik stimuleren;
• misleidende commerciële communicatie door influencers.

De Commissie wil voorkomen dat consumenten door subtiele psychologische technieken worden gestuurd tot aankopen of gedragingen die zij anders niet zouden hebben gekozen.

Bescherming van kwetsbare consumenten

Een belangrijk uitgangspunt van het voorstel is de bescherming van kwetsbare groepen. Kinderen, jongeren, ouderen en personen met beperkte digitale vaardigheden kunnen bijzonder gevoelig zijn voor manipulatieve digitale technieken.

De Digital Fairness Act legt daarom extra nadruk op commerciële praktijken die misbruik maken van kwetsbaarheden of gedragskenmerken van consumenten.

Fairness by Design

Een nieuw concept binnen het voorstel is “fairness by design”. Ondernemingen zouden reeds bij het ontwerp van digitale interfaces rekening moeten houden met consumentenbelangen.

Dit betekent dat eerlijkheid niet alleen een kwestie van naleving achteraf wordt, maar een uitgangspunt moet vormen bij de ontwikkeling van producten, diensten en gebruikersomgevingen.

2. Herziening van de CPC-verordening

Waarom een herziening nodig is

Naast nieuwe inhoudelijke regels wil de Commissie ook de handhaving versterken. De bestaande CPC-verordening regelt de samenwerking tussen nationale consumentenautoriteiten binnen de Europese Unie.

Volgens de Commissie zijn grensoverschrijdende digitale overtredingen steeds complexer geworden. Grote online aanbieders kunnen gelijktijdig consumenten in meerdere lidstaten beïnvloeden, waardoor afzonderlijke nationale acties vaak onvoldoende effect hebben.

Sterkere samenwerking tussen toezichthouders

De herziening van de CPC-verordening moet leiden tot een betere coördinatie tussen nationale handhavingsinstanties.Doelstellingen zijn onder meer:

• snellere informatie-uitwisseling;
• efficiëntere gezamenlijke onderzoeken;
• betere coördinatie van grensoverschrijdende handhavingsacties;
• effectiever optreden tegen grote digitale marktspelers.

Hierdoor moet het eenvoudiger worden om overtredingen aan te pakken die zich tegelijkertijd in verschillende lidstaten voordoen.

Meer Europese slagkracht

De herziening beoogt tevens om de Europese dimensie van consumentenhandhaving te versterken. Wanneer een inbreuk een groot aantal consumenten in meerdere lidstaten treft, moeten toezichthouders sneller gezamenlijk kunnen optreden.

De voorgestelde wijzigingen sluiten daarmee aan bij de toenemende grensoverschrijdende aard van digitale dienstverlening.

Gevolgen voor ondernemingen

Voor bedrijven betekent het hervormingspakket een verdere professionalisering van compliance op het gebied van consumentenbescherming.

Ondernemingen zullen kritisch moeten kijken naar:

• de vormgeving van websites en apps;
• abonnements- en opzeggingsprocessen;
• gepersonaliseerde marketing;
• influencer-samenwerkingen;
• prijs- en aanbevelingsalgoritmen;
• spel- en beloningsmechanismen in digitale producten.

Hoewel dit extra verplichtingen kan meebrengen, kan een uniform Europees kader tegelijkertijd zorgen voor meer rechtszekerheid en minder verschillen tussen nationale regelingen.

Conclusie

Met de Digital Fairness Act en de herziening van de CPC-verordening zet de Europese Commissie een belangrijke stap in de modernisering van het Europese consumentenrecht. De voorstellen zijn een antwoord op de uitdagingen van de digitale economie, waarin consumenten steeds vaker worden beïnvloed door geavanceerde technologieën en datagedreven commerciële strategieën.

Waar de Digital Fairness Act nieuwe spelregels introduceert voor eerlijke digitale handelspraktijken, moet de aangepaste CPC-verordening ervoor zorgen dat deze regels ook daadwerkelijk effectief worden gehandhaafd. Samen vormen beide voorstellen een ambitieus pakket dat de balans tussen innovatie, economische groei en consumentenbescherming opnieuw wil versterken.

Lees hier verder