Mededingingsrecht: wat leert recente rechtspraak? (Recht op zaterdag)

Auteur: Marc Vandecasteele (Recht op zaterdag)

De recentste ontwikkelingen en rechtspraak in het mededingingsrecht bestrijken drie sporen:

(i) procedurele verfijningen bij voorlopige maatregelen en rechterlijk toezicht

(ii) de (overgangsrechtelijke) inbedding en effectiviteit van privaatrechtelijke handhaving na Richtlijn 2014/104/EU

en (iii) de kruising met overheidsopdrachten, waar recente arresten en beleidsdocumenten het mededingingsbeginsel in de aanbestedingspraktijk nuanceren.

Hieronder worden de belangrijkste lijnen en aandachtspunten uit recente bronnen en rechtspraak samengebracht, met benadrukking van termijnen, bewijslast, bundeling van vorderingen en de positie van het mededingingsbeginsel in het aanbestedingsrecht.

Voorlopige maatregelen en rechterlijk toezicht (België)

De rechtspraak en praktijk bevestigen strikte vorm- en termijneisen voor verzoeken tot voorlopige maatregelen, naast materiële drempels zoals plausibiliteit van de inbreuk, urgentie en causaal verband; sedert 2019 geldt bovendien een autonoom criterium van belangenafweging in het Wetboek van Economisch Recht.

De procedure bij het Mededingingscollege verloopt snel, met korte termijnen voor memories en hoorzitting, en derde partijen (zoals sectorregulatoren) kunnen verschijnen; het College kan maatregelen vormgeven buiten het beschikkingsbeginsel.

Beroep bij het Marktenhof gebeurt volgens de regels van het kort geding en leidt tot een intens maar wettigheidsgericht toezicht. Praktisch impliceert dit voor verzoekers: nauwgezette naleving van notificatieformaliteiten, onderbouwing van spoedeisendheid en evenwicht van belangen, en anticipatie op een actieve rechterlijke maatvoering van de voorlopige remediëring.

Privaatrechtelijke handhaving en overgangsrecht (Richtlijn 2014/104/EU)

De omzetting van Richtlijn 2014/104/EU in het Belgische recht (wet van 6 juni 2017, in werking 22 juni 2017) beoogt een versterking van bewijsvergaring en een vereenvoudiging van het bewijs van de inbreuk; de overgangsbepalingen vergen een onderscheid tussen procedurele en materiële regels.

Recente Europese ontwikkelingen ondersteunen de effectiviteit van schadevorderingen: volgens de conclusie van de advocaat-generaal van 19 september 2024 moeten artikel 101 VWEU, richtlijn 2014/104 en artikel 47 Handvest aldus worden uitgelegd dat nationale interpretaties die bundeling van kleine vorderingen via fiduciaire cessie aan een erkende rechtsbijstandverlener automatisch uitsluiten, strijdig zijn met doeltreffendheid en effectieve rechterlijke bescherming; de nationale rechter moet zulke verboden buiten toepassing laten. Lees het daaropvolgend Arrest van 28 januari 2025.

Vergelijkende inzichten uit NL en DE tonen dat verjaringsregels vaak als procedureel worden behandeld, met specifieke temporele reikwijdte voor nieuwe bewijs- en verjaringsvermoedens en zonder terugwerkende kracht voor materiële innovaties.

Mededinging en overheidsopdrachten: recente accenten

Doctrine en rechtspraak signaleren een verschuiving in het aanbestedingsrecht: naast het klassieke streven naar openheid en vrije mededinging winnen andere beleidsoogmerken terrein, wat kan leiden tot een graduele erosie van het mededingingsbeginsel in de praktijk van opdrachtenplaatsing.

Specifieke instrumenten en arresten recent kaderen uitsluiting, zelfreiniging en collusiebestrijding onder de Overheidsopdrachtenwet en Unierecht, met expliciete verwijzingen naar interpretatieve leidraden van de Europese Commissie en naar arresten van het Hof van Justitie (zie de Zaak C-66/22 van 21 december 2023 – Infraestruturas de Portugal).

Voor de praktijk betekent dit een gedifferentieerde toets: naleving van gelijkheid en transparantie blijft essentieel, maar aanbestedende diensten integreren beleidsdoelen en passen uitsluitings- en remediëringsmechanismen toe die de concurrentiedynamiek concreet beïnvloeden.

Deze tekst werd gegenereerd via GenIA-L, de AI-tool van Larcier-Intersentia en werd vervolgens bewerkt.