Vlaamse omgevingshandhaving krijgt meer slagkracht (Department Omgeving Vlaanderen)

Auteur: Department Omgeving Vlaanderen

Nieuw Kaderdecreet Vlaamse Handhaving in werking vanaf 1 april

Omgevingshandhavers beschikken vanaf 1 april over bredere bevoegdheden en de handhaving van milieu-en ruimtelijke ordeningsregels gebeurt niet langer apart. Zo krijgen toezichthouders opsporingsbevoegdheid en kunnen ze instaan voor zowel het naleven van de milieuwetgeving als de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening.  Het gaat om enkele belangrijke hervormingen die het nieuwe Kaderdecreet Vlaamse Handhaving vanaf 1 april 2026 doorvoert.

Minister van Omgeving Jo Brouns: “Vlaanderen maakt van zijn omgevingshandhaving op deze manier een helder, modern en robuust beleidsinstrument dat past bij de uitdagingen van vandaag en morgen.”

Het Departement Omgeving stapte in het Kaderdecreet Vlaamse Handhaving en past de nieuwe regelgeving dus toe. Een van de belangrijke wijzigingen is de opsporingsbevoegdheid voor toezichthouders. Zo zullen alle toezichthouders voortaan een verhoor mogen afnemen. Burgers mogen daarbij bijstand vragen van een advocaat.

Daarnaast kunnen toezichthouders zelf dwangsommen opleggen om schendingen te beëindigen en schade te voorkomen of beperken.

Toezicht op milieu en ruimtelijke ordening samen

Verder voorziet het nieuwe kaderdecreet dat het handhaven van milieu-, natuur- en ruimtelijke ordeningsregels, dat tot nu toe apart georganiseerd was, wordt ondergebracht in één digitaal en efficiënt kader. De toezichthouders worden dus bevoegd voor het naleven van zowel de milieuregelgeving als de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening. Samen met een vereenvoudigde, digitale informatiedoorstroming moet dit leiden tot een nog betere samenwerking tussen alle handhavers, zowel Vlaams als lokaal.

Drie centrale rollen

In het geheel wordt de Vlaamse handhaving herleid tot drie centrale rollen. Naast het werk van de toezichthouders is er ook nog de ‘herstelinstantie’ en de ‘beboetingsinstantie’.

De eerste is als enige bevoegd voor herstelmaatregelen. Het volledig herstellen van schade naar de oorspronkelijke of wettelijke situatie staat daarbij centraal. De herstelinstantie kan dwingende maatregelen opleggen met dwangsommen, daarnaast krijgen het vrijwillige herstel en de herstelschikking een prominentere plaats. Er is een financiële compensatie mogelijk als herstel in de oorspronkelijke staat juridisch of feitelijk niet kan. Voor ruimtelijke ordening zal de Vlaamse Herstelraad haar bevoegdheden grotendeels behouden en instaan voor de bekrachtiging van herstelschikkingen.

De beboetingsinstantie is verantwoordelijk voor sancties en krijgt met het nieuwe kaderdecreet bijkomende mogelijkheden om een dossier naar zich toe trekken als het parket dit niet behandelt. Ook kan de beboetingsinstantie opdracht geven de dossiers te vervolledigen, bijvoorbeeld door een extra controle te vragen. Tenslotte zal ze goederen in beslag kunnen nemen en verbeurd verklaren.

Zelfde handhavingsmogelijkheden voor gemeenten en betere informatiedoorstroming

De gemeenten en het gewest beschikken dankzij het nieuwe kaderdecreet over dezelfde waaier aan handhavingsmogelijkheden op het vlak van toezicht en herstel. Beboeting blijft op gewestelijk niveau.
Het decreet maakt het wel mogelijk geïnde administratieve boetes uit te keren aan gemeenten, indien een gemeentelijke toezichthouder de schending heeft vastgesteld. Het verdelen van de opbrengsten van de boetes naar de gemeenten gebeurt in verschillende stappen.

Het Kaderdecreet Vlaamse Handhaving vormt ook de basis voor het digitale Vlaamse Handhavingsplatform, waar handhavingsdocumenten, sanctie- en hersteldossiers worden gedeeld zodat informatie beter doorstroomt. Notarissen en vastgoedmakelaars zullen bepaalde maatregelen kunnen raadplegen voor vastgoedtransacties.

Bron: Department Omgeving. Vlaanderen