Stedenbouwovertredingen en herstelmaatregelen. Kan een rechter het verwijderen van al verwijderde maatregelen bevelen? Cass. 31 maart 2026 (Eric B.)

Auteur: Eric B.

Samenvatting gemaakt met behulp van AI

Feiten

Twee beklaagden stonden terecht voor bouwovertredingen, waaronder het onvergund plaatsen van een veranda en steigers, en het gebruiken van een grond voor het opslaan van materialen rond een vijver.  Het hof van beroep te Gent veroordeelde hen en legde een herstelmaatregel op. Deze maatregel hield onder meer in dat de materialen rond de vijver verwijderd moesten worden om de oorspronkelijke toestand op het perceel te herstellen. Opmerkelijk was echter dat de rechter zelf vaststelde dat uit een recent politiecontroleverslag bleek dat deze bewuste materialen en grasmatten op dat moment eigenlijk al verwijderd waren.

Verweermiddelen

De beklaagden trokken naar het Hof van Cassatie met diverse argumenten. Zij stelden eerst dat hun recht van verdediging was geschonden door onduidelijkheden in het arrest over het soort misdrijf en de berekening van de verjaringstermijn. Daarnaast voerden de eisers aan dat het oordeel van het hof van beroep zwaar tegenstrijdig was gemotiveerd. Ze stelden de vraag hoe een rechter logischerwijs het weghalen van materialen kan bevelen, als datzelfde arrest letterlijk bevestigt dat alles al is weggehaald?

Principes

Het Hof van Cassatie verwerpt de eerste argumenten rond de verjaring, want wanneer een rechter ter beoordeling de voor de beklaagde meest gunstige datum aanneemt, hoeft dit in de regel niet bijzonder gemotiveerd te worden. Maar over de bevolen herstelmaatregel schept het Hof duidelijke principes.  Een herstelvordering dient uitsluitend om de wettigheid naar de toekomst toe te herstellen.

Daarom is de rechter verplicht om rekening te houden met de actuele en gewijzigde toestand op het terrein.

Het is bijgevolg juridisch tegenstrijdig om te bevelen dat bepaalde goederen in de oorspronkelijke toestand hersteld moeten worden door ze te verwijderen, terwijl men tegelijkertijd vaststelt dat dit al is gebeurd.

Besluit

Het Hof van Cassatie geeft de eisers volmondig gelijk wat betreft de tegenstrijdige herstelmaatregel.  Het bestreden arrest wordt dan ook gedeeltelijk vernietigd, meer bepaald enkel voor het bevel om de materialen rond de vijver nog te verwijderen. De overige cassatieberoepen worden door het Hof verworpen. De eisers worden veroordeeld tot drie vierden van de gemaakte gerechtskosten.

De zaak wordt voor het vernietigde gedeelte verwezen naar het hof van beroep te Antwerpen.

Lees hier het arrest