Veiligheidsverificaties in havenbedrijven (Schoups)

Auteur: Schoups

De Wet van 16 mei 2024, die in werking trad op 1 juni 2024, heeft diverse wijzigingen aangebracht aan het Belgisch Scheepvaartwetboek. Eén van deze wijzigingen betreft de invoering van een verplichte veiligheidsverificatie voor personeelsleden in kritieke functies in en rond havenfaciliteiten. Zowel nieuwe werknemers (sedert 1 januari 2025) als bestaande werknemers (tegen uiterlijk 30 juni 2027) kunnen zonder positief veiligheidsadvies van maximaal vijf jaar oud niet (meer) tewerkgesteld worden in een kritieke functie.

De praktische uitvoering en de arbeidsrechtelijke gevolgen van deze veiligheidsverificaties doen nog heel wat vragen rijzen binnen de sector. Naar aanleiding daarvan trad Schoups in overleg met de FOD Mobiliteit. Hieronder leest u een overzicht van onze bevindingen.

1.    Toepassingsgebied

 a) Interpretatie “kritieke functies”

De veiligheidsverificatie is vereist voor personeelsleden die een zogenaamde “kritieke functie” uitoefenen. Maar welke functies vallen hier dan juist onder?

Op 9 augustus 2024 publiceerde de FOD Mobiliteit in het Belgisch Staatsblad een lijst van beroepen, functies en mandaten die als een kritieke functie worden beschouwd. Daarbij valt op dat de omschrijving zeer ruim is. Bijgevolg gaat dit gepaard met een zekere onduidelijkheid over hoe ver bedrijven al dan niet moeten gaan met de screening van personeelsleden met een kritieke functie. De FOD Mobiliteit benadrukt evenwel dat er geen bijkomende interpretatierichtlijnen voorzien zijn. Het komt dus aan de bedrijven toe om zelf te bepalen voor welke personeelsleden zij de verificatie nodig achten.

 b) Wat met externe partijen?

De lijst van kritieke functies waarvoor een veiligheidsverificatie moet worden uitgevoerd, beperkt zich niet tot de interne personeelsleden. Ook externe partijen – zoals bijvoorbeeld leden van een (externe) poetsdienst – die voldoen aan de voorwaarden uit voormelde gepubliceerde lijst, vallen onder de verificatieplicht.

 c) Toepassing op “havenfaciliteit”

De verificatieplicht geldt voor personeelsleden in kritieke functies binnen de haven of een havenfaciliteit. Voor de interpretatie van de term “havenfaciliteit”, bevestigt de FOD Mobiliteit dat er enkel rekening moet worden gehouden met de definities uit het Belgisch Scheepvaartwetboek. Concreet betekent dit dat een faciliteit die zeeschepen ontvangt, onder deze term valt.

Inlandse depots of terminals – hoewel zij strikt genomen niet vallen onder de definitie van “havenfaciliteit” – worden eveneens bij de verificatieplicht betrokken, op voorwaarde dat er een rechtstreekse link bestaat met maritiem transport. Ook vestigingseenheden met een impact op maritieme beveiliging, zoals controlekamers, vallen onder het bestek van de verificatieplicht.

2.    Procedurele aandachtspunten

(a) Aanvraag en resultaat 

De aanvraag tot het bekomen van een veiligheidsadvies verloopt vooralsnog via een formulier, maar zal in de toekomst online kunnen gebeuren via de daartoe bestemde webapplicatie. De kostprijs voor de aanvraag bedraagt momenteel 63,67 EUR en is ten laste van de werkgever.

De veiligheidsverificatie gebeurt door het inwinnen van informatie bij de politie, inlichtingendiensten en uit diverse databanken, waaronder maar niet uitsluitend het strafregister. De opzet is om personen die banden hebben (gehad) met het criminele milieu te weren uit de omgeving van de haven.

Het resultaat van de veiligheidsverificatie is het veiligheidsadvies, dat positief of negatief kan zijn. Een negatief advies gaat gepaard met een motivering, dewelke niet beschikbaar is voor de werkgever. Men streeft ernaar om veiligheidsadviezen af te leveren binnen de 30 dagen na de aanvraag. (Deze termijn geldt als richtlijn en is geen strikte deadline.)

 (b) Nieuwe werknemers – bestaande werknemers – zelfstandigen

De uitrol van de verificatieplicht maakt een onderscheid tussen nieuwe en bestaande werknemers. Waar nieuwe personeelsleden nu reeds over een positief veiligheidsadvies moeten beschikken om aan de slag te kunnen gaan in een kritieke functie, moet het bestaande personeelsbestand tegen uiterlijk 30 juni 2027 (of vroeger, naargelang de overgangsbepalingen per sector) een veiligheidsverificatie ondergaan.

Daarbij werd de vraag gesteld naar de toepassing van deze (overgangs)regeling voor zelfstandigen, waarbij doorgaans wordt gewerkt met contracten van korte bepaalde duur. Bij een strikte toepassing van voormelde regeling zou voor zelfstandigen nu al een veiligheidsverificatie vereist zijn om een volgend contract te kunnen afsluiten, zelfs indien zij mogelijks al jarenlang actief zijn in een bepaalde kritieke functie.

De FOD Mobiliteit bevestigt in dat kader dat voor zelfstandigen in dergelijke situatie gekeken zal worden naar de startdatum van hun betrekking in een welbepaalde kritieke functie, eerder dan naar de startdatum van het lopend contract. Ook zelfstandigen die onder de verificatieplicht vallen, zullen dus kunnen genieten van de overgangsregeling.

(c) Uitzonderingen op de verificatieplicht

Ook rijst de vraag naar de mogelijkheid om uitzonderingen toe te staan op de verificatieplicht. De FOD Mobiliteit geeft aan dat voor specifieke en dringende werken een uitzondering op de regelgeving kan worden toegestaan. Dergelijke uitzondering zal moeten aangevraagd worden via de lokale havenautoriteit, die dit zullen voorleggen aan de Nationale Autoriteit voor Maritieme Beveiliging (NAMB) en het bijgevolg  terechtkomt bij de FOD Mobiliteit. Indien een werknemer tijdelijk toegang krijgt tot een kritieke functie zonder positief veiligheidsadvies, adviseren wij om extra waakzaam te zijn en ervoor te zorgen dat beslissingen of handelingen steeds door een collega wordt gecontroleerd en/of gevalideerd.

 (d) Cumul met andere screenings 

Op heden is de FOD Mobiliteit in gesprek met verschillende sectoren die eveneens screenings uitvoeren. Hierbij worden ze vaak geconfronteerd met uiteenlopende doelstellingen, waardoor de gesprekken eerder moeizaam verlopen. In ieder geval bevestigt de FOD Mobiliteit formeel dat zij voorstander is van overdraagbaarheid van veiligheidsadviezen binnen de maritieme sector. Maar voorlopig zullen bepaalde bedrijven in de haven aldus genoodzaakt zijn om meerdere systemen naast elkaar te implementeren.

(e) Sancties 

Werkgevers die personeelsleden tewerkstellen in een kritieke functie zonder dat zij over het vereiste positieve veiligheidsadvies beschikken, stellen zich bloot aan sancties. Over de sancties zal door de FOD nog gecommuniceerd worden. De FOD bevestigde evenwel dat zij gedurende de overgangsfase (tot eind juni 2027) eerder adviserend en waarschuwend in plaats van sanctionerend zullen optreden.

3.    Arbeidsrechtelijke implicaties

Met de invoering van de wet van 16 mei 2024 rees de vraag hoe er in concreto moet worden omgegaan met de verificatieplicht en eventuele negatieve veiligheidsadviezen op arbeidsrechtelijk vlak. Met betrekking tot nieuwe arbeidsovereenkomsten voor personeelsleden in kritieke functies, lijkt het aangewezen om een (opschortende of ontbindende) voorwaarde op te nemen in het contract indien er nog een veiligheidsadvies moet worden verkregen.

Voor bestaande werknemers stelt zich voornamelijk de vraag naar het lot van de arbeidsovereenkomst indien een negatief veiligheidsadvies wordt afgeleverd. Idealiter kan in die hypothese een alternatieve werkinvulling worden toegekend aan het personeelslid en kan de samenwerking worden voortgezet buiten de kritieke functie. Indien dit niet mogelijk is, zal de arbeidsrelatie met de betrokken werknemer beëindigd moeten worden bij gebrek aan vereist positief veiligheidsadvies.

Op sectorniveau in Paritair Comité 226 werd ondertussen een Collectieve arbeidsovereenkomst dd. 2 juli 2025 betreffende veiligheidsverificaties inzake kritieke functies gesloten. Deze CAO stelt o.a. formeel dat het beschikken over een positief veiligheidsadvies noodzakelijk is om tewerkgesteld te kunnen worden in een kritieke functie. Verder zet de CAO uiteen dat in geval van negatief advies, de arbeidsovereenkomst ten einde komt op grond van overmacht. Het is aan de werkgever om in dat geval de werknemer op de hoogte te brengen van de mogelijkheid om beroep aan te tekenen, van de beroepstermijn en van het verdere verloop van de procedure.

In geval beroep aangetekend wordt tegen een negatief veiligheidsadvies en indien een (tijdelijke) tewerkstelling in een niet-kritieke functie onmogelijk blijkt, bepaalt voormelde CAO dat de arbeidsovereenkomst geschorst wordt. Het komt toe aan de werkgever om de nodige formaliteiten te verzorgen opdat de werknemer een aanvraag kan doen tot tijdelijke werkloosheid wegens overmacht. Tijdens de schorsingsperiode heeft de werknemer recht op een aanvulling op de werkloosheidsuitkering ten laste van de werkgever. Deze bedraagt 6,59 euro per dag voor de periode waarin de werknemer werkloosheidsuitkeringen ontvangt, met een maximum van 38 dagen.

In geval van definitieve overmacht – i.e. wanneer de beroepstermijn tegen het negatief advies is verstreken of een beroep is afgewezen – kan de arbeidsovereenkomst worden beëindigd wegens overmacht zonder opzeggingstermijn of -vergoeding. De werknemer heeft dan in principe onmiddellijk recht op werkloosheidsuitkeringen.

Bron: Schoups