Aansprakelijkheid voor gebrekkige producten:
de uitbreiding van Boek 6 BW
(inclusief handboek)

Dhr. Constant De Koninck (Rekenhof)

Webinar op donderdag 20 mei 2027


Het statuut van de vastgoedmakelaar:
15 mogelijke knelpunten onder de loep

Mr. Ulrike Beuselinck en mr. Koen de Puydt (Andersen)

Webinar op donderdag 15 april 2027


Omgevingsprocedure:
de allerlaatste ontwikkelingen

Mr. Bart De Becker (De Becker Advocaten)

Webinar op donderdag 26 november 2026


Wenst u meerdere opleidingen
te volgen bij LegalLearning?

Overweeg dan zeker onze voordeelformules!

 

Krijg toegang tot +250 opleidingen

Live & on demand webinars


Overname van een handelszaak:
15 knelpunten onder de loep

Mr. Vanessa Ramon en mr. Mariël Van Vynckt (Cygnus Advocaten)

Webinar op donderdag 18 maart 2027


Koop-verkoop van onroerend goed:
obstakels uit de praktijk

Mr. Jérémy Vanderheyde en mr. Karel Veuchelen

(Scale / Schoups)

Webinar op donderdag 19 november 2026

De samenwerkingsplicht in meerpartijenverhoudingen door de lens van het bouwcontractenrecht (Blog Privaatrecht)

Auteur: Jan-Willem Verbeke (Blog Privaatrecht)

In de complexe realiteit van het bouwen, verbouwen en renoveren zijn verschillende actoren betrokken: (i) opdrachtgevers, bouwpromotoren en projectontwikkelaars; (ii) architecten, ingenieurs en veiligheidscoördinatoren en (iii) aannemers, onderaannemers en nevenaannemers. Het bouwproces zelf wordt alsmaar ingewikkelder en technischer, onder druk van efficiëntie, duurzaamheid en veiligheid. Bovendien is geen enkel bouwproject volledig voorspelbaar. Bouwprojecten worden geconfronteerd met talrijke onverwachte incidenten. Zo zijn er de grillen van de natuur met steeds vaker voorkomende wateroverlast, vrieskou en hitte. Ook onverwachte elementen in de bodemgesteldheid en conformiteitsgebreken in het bouwmateriaal kunnen aan het licht komen. Daarnaast kunnen ontelbare andere gebeurtenissen het bouwproject bemoeilijken, zoals ongevallen of stakingen. De verschillende contracten die worden gesloten om het bouwproject te verwezenlijken, staan niet geïsoleerd maar zijn inhoudelijk met elkaar verweven. De uitvoering van één bouwopdracht binnen het bouwproject beïnvloedt rechtstreeks of onrechtstreeks de uitvoering van andere bouwopdrachten.

Deze complexiteit vereist dat alle bouwactoren samenwerken, om het project op een kwaliteitsvolle en tijdige manier tot een goed einde te brengen. Daarom is er nood aan een systematische conceptualisering van samenwerking en aansprakelijkheid in bouwprojecten. Het Belgisch recht kan daarbij veel inspiratie halen uit een geïntegreerde en functionele vergelijking met het Duitse, Nederlandse en Zwitserse recht. Deze conceptualisering beoogt rechtszekerheid te creëren door het bestaan en de inhoud van de samenwerkingsplicht te verduidelijken en de contouren van de aansprakelijkheid bij de miskenning ervan af te bakenen.

In deze blogpost wordt een kort overzicht gegeven van het proefschrift dat de auteur op 29 mei 2026 verdedigde aan de KU Leuven. Het proefschrift wordt binnenkort gepubliceerd in de reeks Recht & Onderneming bij die Keure (VERBEKE J.-W., Samenwerkingsplicht in meerpartijenverhoudingen, die Keure, 2026).

Bouwproject als contractueel netwerk

Het eerste deel van het proefschrift kwalificeert het bouwproject als een contractueel netwerk. Deze kwalificatie laat toe om de geatomiseerde visie op de verschillende bouwcontracten binnen één bouwproject te doorbreken. Een contractueel netwerk is het geheel van juridisch autonome contracten die nauw met elkaar verbonden zijn, omdat ze één gemeenschappelijk doel dienen: het oprichten van een bouwwerk. Binnen het contractueel netwerk zijn de verschillende bouwactoren dan ook tot samenwerking gehouden om het gemeenschappelijke project te realiseren.

Het proefschrift onderzoekt twee aspecten van samenwerking in een contractueel netwerk. Enerzijds wordt de vraag behandeld hoe de samenwerkingsplicht in een contractueel netwerk vorm kan krijgen. Dit is de verplichtende werking van het contractueel netwerk. Anderzijds komt ook de vraag naar aansprakelijkheid uitgebreid aan bod: hoe kan samenwerking worden afgedwongen doorheen alle lagen van het contractueel netwerk. Dat is de afdwingende werking van het contractueel netwerk.

Samenwerkingsplicht

Het tweede deel van het proefschrift analyseert de verplichtende werking van het contractueel netwerk, namelijk de samenwerkingsplicht tussen de bouwactoren. De samenwerkingsplicht is de overkoepelende norm voor alle verplichtingen van de bouwactoren tegenover elkaar om het gemeenschappelijke contractuele doel te verwezenlijken. Deze geldt zowel tussen bouwactoren die verbonden zijn door een contract (de contractspartijen-bouwactoren), als tussen bouwactoren die dat niet zijn (de derden-bouwactoren). Uiteindelijk is de samenwerkingsplicht voor beide categorieën van bouwactoren terug te brengen tot de goede trouw.

Voor contractspartijen-bouwactoren schuilt de grondslag van de samenwerkingsplicht in de uitvoering van de verbintenissen te goeder trouw (artikel 5.71, eerste lid BW). In verschillende codificaties krijgt deze samenwerkingsplicht bovendien nog een uitdrukkelijke wettelijke grondslag. Dat is bijvoorbeeld het geval in boek 7 BW voor dienstencontracten.

Artikel 7.4.5 BW bevat een samenwerkingsplicht voor de opdrachtgever en aannemer. Dit geldt voor alle dienstencontracten, bijvoorbeeld tussen de bouwpromotor en hoofdaannemer of tussen de architect en de stabiliteitsingenieur. Wanneer een opdrachtgever voor de uitvoering van een bouwproject meerdere aannemingscontracten sluit met verschillende nevenaannemers, heeft elke aannemer op grond van het artikel 7.4.28 BW bovendien ook de verplichting ten aanzien van de opdrachtgever om samen te werken met de andere nevenaannemers.

De goede trouw vormt ook de grondslag voor de samenwerkingsplicht tussen derden-bouwactoren. In een contractueel netwerk kunnen verschillende bouwopdrachten overlappen. In dat geval staan de bouwactoren in een bijzondere verhouding tot elkaar, die hen verplicht om rekening te houden met elkaars rechtmatige belangen.

Waaruit bestaat de samenwerkingsplicht nu concreet in een bouwproject? Drie samenwerkingsplichten worden nader geanalyseerd: de informatieverplichting, de coördinatieverplichting en de heronderhandelingsverplichting. Samen illustreren deze verplichtingen drie kern­dimensies van samenwerking: het delen van essentiële informatie, het coördineren van bouwopdrachten en het gezamenlijk inspelen op gewijzigde omstandigheden die de succesvolle uitvoering van het bouwproject bedreigen.

Netwerkaansprakelijkheid (afdwingende werking)

Samenwerking vereist niet alleen goede wil, maar ook aansprakelijkheid. Daarom onderzoekt het derde en laatste deel van het proefschrift de afdwingende werking van het contractueel netwerk. Daarbij staat de vraag centraal wie en op welke manier aansprakelijk kan worden gehouden voor de schending van de samenwerkingsplicht. Deze aansprakelijkheid geeft de samenwerkingsplicht tanden.

Er bestaan rechtsvergelijkend verschillende wegen naar netwerkaansprakelijkheid, die contractueel of buitencontractueel lopen. Ondanks de gekozen route moet het systeem van netwerkaansprakelijkheid genuanceerd zijn. De samenwerkingsplicht moet effectief worden afgedwongen en er moet tegelijk recht worden gedaan aan de contracten die werden gesloten in het contractueel netwerk. Er moet daarom steeds eerst sprake zijn van een schending van de samenwerkingsplicht, alvorens er netwerkaansprakelijkheid kan worden vastgesteld. Vervolgens moet een doorwerking van contractuele verweermiddelen mogelijk zijn. Dat is nodig om een evenwicht te bewaren tussen enerzijds de bouwactor die zijn schade wil verhalen en anderzijds de bouwactor die erop mag vertrouwen dat hij zich op zijn contract kan beroepen.

Deze doorwerking is mogelijk door de contractuele vordering uit te breiden naar derden-bouwactoren, zonder dat de reikwijdte hiervan wordt gewijzigd. Dat is vooral de Duitse en Zwitserse optie. Ook kan een buitencontractuele vordering worden toegekend, met wettelijke doorwerking van contractuele verweermiddelen. Dat is de keuze die de Belgische wetgever heeft gemaakt in artikel 6.3, §2 BW, doch louter ten gunste van de hulppersoon. In een genuanceerd systeem van netwerkaansprakelijkheid moet de mogelijke doorwerking van contractuele verweermiddelen echter voor alle derden-bouwactoren worden erkend, ongeacht de kwalificatie van een bouwactor als hulppersoon.

Besluit

Het contractueel netwerk overstijgt de talrijke individuele contracten van een bouwproject. Eén individueel bouwcontract kan alleen maar goed worden uitgevoerd door het volledige bouwproject in acht te nemen.

Daarom heeft het contractueel netwerk een verplichtende werking, die een samenwerkingsplicht oplegt aan alle bouwactoren. Deze samenwerkingsplicht kleurt de concrete verbintenissen uit een individueel bouwcontract mee in en kan gestalte geven aan bijkomende samenwerkingsverplichtingen ten aanzien van derden-bouwactoren. Het contractueel netwerk heeft ook een afdwingende werking. De schending van de samenwerkingsplicht heeft een (genuanceerde) netwerkaansprakelijkheid tot gevolg. De verschillende wegen naar netwerkaansprakelijkheid zijn dogmatisch verschillend maar bieden functioneel toch een gelijkaardige uitkomst. Door deze netwerkgedachte kan het contractenrecht bijdragen aan de betere uitvoering van bouwprojecten.

Bron: Blog Privaatrecht

» Bekijk alle artikels: Bouw & Vastgoed, Verbintenissen & Goederen

Boeken in de kijker: