Omgevingsvergunning. Bestemmingsinbreuk luchthaven Deurne. Cass. 6 oktober 2026 (Recht op zaterdag)

Auteur: Marc Vandecasteele (Recht op zaterdag)

Het Hof van Cassatie verwerpt de cassatieberoepen van vzw Verlenging Nooit en drie andere burgerlijke partijen tegen het arrest van het hof van beroep te Antwerpen van 28 januari 2026.

De betwisting betreft de aanleg en vergunningstoestand van de veiligheidszone aan de oostzijde van de luchthaven van Deurne, de bijkomende baanstrook en de asfaltverharding nabij de ondertunnelde R11. De aangevochten afwijzing van de burgerlijke vorderingen blijft daardoor overeind.

Veiligheidszone in agrarisch gebied

De burgerlijke partijen voerden aan dat de aanleg en inrichting van de RESA (Runway End Safety Area) en de uitgebreide baanstrook onverenigbaar waren met de gewestplanbestemming als agrarisch gebied. Die terreinen waren volgens hen functioneel onderdeel van de luchthaven, aangezien zij noodzakelijk zijn voor een exploitatie overeenkomstig de veiligheidsnormen.

Het Hof aanvaardt die redenering niet. Het enkele feit dat percelen in agrarisch gebied aansluiten bij een luchthaven en dienen als noodzakelijke veiligheidszone, levert geen schending van de planbestemming op wanneer daarop geen daadwerkelijke luchtvaartactiviteiten worden ontwikkeld. De feitenrechter beoordeelt of dergelijke activiteiten plaatsvinden; Cassatie controleert of de daaruit afgeleide juridische gevolgen verantwoord zijn.

In deze zaak konden de appelrechters besluiten dat een bestemmingsinbreuk niet bewezen was: de werken bestonden in essentie uit beperkte ophoging en nivellering, de beweerde ondergrondse verharding was niet bewezen en er waren op de betrokken percelen geen constructies, vliegbewegingen of andere aan de luchthavenexploitatie gekoppelde activiteiten aangetoond. De gronden waren ingezaaid en in concessie gegeven voor graswinning. Het eerste middel wordt verworpen (§§ 4–11).

Geen automatische opname in de milieuvergunningsplichtige inrichting

Het tweede middel betrof de vraag of de RESA en de uitgebreide baanstrook noodzakelijk moesten zijn opgenomen in de milieu- of omgevingsvergunning voor de exploitatie van het vliegveld.

De burgerlijke partijen beriepen zich onder meer op de definitie van een vliegveld in bijlage 14 bij het Verdrag van Chicago, waarnaar rubriek 57.1 van bijlage 1 bij Vlarem II verwijst.

Volgens het Hof volgt uit die verwijzing niet dat een aansluitende veiligheidszone noodzakelijk behoort tot de percelen waarop de vergunningsplichtige luchthavenexploitatie plaatsvindt. Het maakt een onderscheid tussen:

• percelen van het luchtvaartterrein waarop daadwerkelijk luchtvaartactiviteiten worden uitgevoerd;
• aansluitende percelen die uitsluitend als veiligheidszone zijn bestemd en waarop geen eigenlijke luchtvaartactiviteiten worden geëxploiteerd.

Dat een RESA volgens internationale en Europese veiligheidsnormen een essentieel onderdeel van de luchthavenstructuur is, verandert dat volgens het Hof niet. Omdat daadwerkelijk gebruik voor luchthavenactiviteiten niet bewezen was, konden de appelrechters besluiten dat evenmin bewezen was dat de betrokken terreinen onder de exploitatievergunning moesten vallen. Het tweede middel wordt verworpen (§§ 12–23).

De vergunning van 2013 omvatte ook de veiligheidszones

De burgerlijke partijen stelden dat de stedenbouwkundige vergunning van 29 januari 2013 uitsluitend betrekking had op de ondertunneling van de R11, niet op de aanleg van de RESA en de bijkomende baanstrook.

Het Hof bevestigt dat de feitenrechter het precieze voorwerp van een vergunning beoordeelt, met eerbiediging van de bewijskracht van de stukken. Daarbij mag hij rekening houden met de aanvraag en de bijbehorende documenten. De appelrechters hadden hun oordeel gesteund op de vergunning zelf en de beschrijvende nota, en niet op doorslaggevende wijze op het MER-ontheffingsdossier.

Uit die stukken bleek onder meer dat:

• de ondertunneling diende om de verplichte veiligheidszones te realiseren;
• het tunneldak met ingezaaide bodem moest worden bedekt om een onverharde RESA aan te leggen;
• de overige vrijgemaakte terreinen voor graswinning zouden worden gebruikt;
• een afsluiting rond het betrokken domein was voorzien.

De klacht over miskenning van de bewijskracht kwam volgens het Hof in werkelijkheid neer op kritiek op de feitelijke beoordeling van het vergunningsvoorwerp. Ook het derde middel wordt verworpen (§§ 24–29).

Opbreken van asfalt en beweerde bijkomende verharding

Bij het vierde middel maakt het Hof een belangrijk onderscheid. Het arrest zegt niet dat het vervangen van bestaande verharding als zodanig vrijgesteld is van vergunning. Wel kan het tijdelijk opbreken van verharding, wanneer dat nodig is voor vergunde werken, onder de voorwaarden van artikel 7.1 van het Vrijstellingsbesluit vrijgesteld zijn.

Daarnaast was volgens de appelrechters onvoldoende bewezen dat bij de heraanleg bijkomende asfaltverharding was aangebracht. De foto’s waren niet beslissend en het scenario dat slechts reeds verharde oppervlakte was heraangelegd, kon niet worden uitgesloten. Cassatie herbeoordeelt die feiten niet. Het vierde middel wordt verworpen (§§ 30–35).]

Procedurele beslissing en kosten

Voor drie eisers was het cassatieberoep gedeeltelijk niet-ontvankelijk, namelijk voor zover het gericht was tegen hun veroordeling tot bepaalde kosten van de strafvordering. Zij hadden hun cassatieberoep niet aan het openbaar ministerie laten betekenen, zoals artikel 427 Wetboek van Strafvordering vereist.

Het Hof veroordeelt de eisers tot de kosten van hun cassatieberoep en bepaalt deze op 364,51 euro, waarvan 329,51 euro verschuldigd is

Draagwijdte

De centrale rechtsopvatting is dat de noodzakelijke veiligheidsfunctie van een terrein niet automatisch volstaat om het als daadwerkelijk geëxploiteerd luchthaventerrein te behandelen, noch om een inbreuk op de agrarische bestemming aan te nemen. Voor de besproken vergunningsplicht en bestemmingsvraag kent het Hof doorslaggevend belang toe aan de activiteiten die op de betrokken percelen daadwerkelijk plaatsvinden. Het arrest houdt daarentegen geen algemene vrijstelling in voor werken aan een RESA of voor de vervanging van asfaltverharding.

Lees hier het arrest