Het einde van een handelsagentuur-overeenkomst is niet langer het einde (VGD)

Auteurs: Jan Loobuyck & Shana Claes (VGD)

Werk je met een zelfstandige handelsagent en wil je de samenwerking stopzetten? Dan volstaat het misschien niet meer om de overeenkomst op te zeggen en tijdens de opzegperiode een definitieve regeling te treffen. Volgens een recent arrest van het Hof van Justitie blijft de handelsagent wettelijk beschermd tot de volledige opzeggingstermijn is verstreken. Dat maakt afspraken tijdens die periode juridisch een stuk risicovoller.

Wat is een handelsagentuurovereenkomst?

Een handelsagent is een zelfstandige tussenpersoon die klanten of contracten aanbrengt voor een onderneming. In tegenstelling tot een werknemer staat de handelsagent niet onder het gezag van die onderneming. Hij organiseert zijn werkzaamheden zelfstandig en ontvangt daarvoor doorgaans een commissie, een vaste vergoeding of een combinatie van beide.

De onderneming die een beroep doet op de handelsagent, wordt de principaal genoemd. De agent bemiddelt of sluit overeenkomsten af in naam en voor rekening van die principaal. Denk bijvoorbeeld aan een zelfstandige bankagent die producten verkoopt, klantenrelaties onderhoudt of commerciële contracten onderhandelt voor een financiële instelling.

Omdat handelsagenten voor hun inkomsten vaak sterk afhankelijk zijn van deze samenwerking, genieten ze een bijzondere wettelijke bescherming. Die bescherming speelt een belangrijke rol wanneer de overeenkomst wordt beëindigd.

Een opzegging is nog niet het einde van de handelsagentuurovereenkomt

Wanneer een handelsagentuurovereenkomst opgezegd wordt, loopt doorgaans eerst een opzeggingstermijn. Tijdens die periode blijft de agent meestal klanten opvolgen, commissies verdienen en andere contractuele verplichtingen uitvoeren. Ook de principaal blijft gehouden aan de afspraken uit de overeenkomst.

Toch werd in België lange tijd aanvaard dat de principaal en de handelsagent vanaf de kennisname van de opzegging opnieuw vrij konden onderhandelen over de (financiële) afwikkeling. Daardoor sloten ondernemingen en handelsagenten geregeld al tijdens de opzeggingstermijn een definitief akkoord over mogelijke vergoedingen.

Een arrest van het Hof van Justitie van 23 april 2026 stelt die praktijk nu duidelijk ter discussie. Het Hof oordeelde dat een handelsagentuurovereenkomst niet eindigt wanneer de agent kennis krijgt van de opzegging, maar pas wanneer de opzeggingstermijn daadwerkelijk is verstreken.

Oorsprong van de discussie

De zaak vindt haar oorsprong in een geschil tussen Bank Nagelmackers en drie zelfstandige bankagenten. De bank had hun handelsagentuurovereenkomsten opgezegd met opzeggingstermijnen van één tot zes maanden.

Terwijl die termijnen nog liepen, bereikten de partijen een globaal minnelijk akkoord over de financiële afwikkeling van hun samenwerking. Daarin maakten ze onder meer afspraken over de opzeggingsvergoeding en de uitwinningsvergoeding.

De agenten betwistten het akkoord later. Volgens hen was het gesloten terwijl de handelsagentuurovereenkomst nog liep en konden zij op dat moment niet geldig afstand doen van de bescherming die de wet hun biedt.

De Belgische feitenrechters volgden die redenering aanvankelijk niet. Uiteindelijk legde het Hof van Cassatie de vraag voor aan het Hof van Justitie: wanneer is een handelsagentuurovereenkomst juridisch beëindigd?

Wanneer is een handelsagentuurovereenkomst juridisch beëndigd?

Eindigt een handelsagentuurovereenkomst op het ogenblik waarop de handelsagent kennis krijgt van de opzegging, of pas wanneer de opzeggingstermijn verstreken is?

Het Hof van Justitie koos voor de tweede mogelijkheid. Zolang de opzeggingstermijn loopt, blijft de handelsagentuurovereenkomst bestaan. De handelsagent behoudt tijdens die volledige periode dan ook de bescherming die de Europese Handelsagentuurrichtlijn, en dus de Belgische wetgeving hieromtrent, biedt.

Die beslissing sluit vooral aan bij de economische realiteit. Tijdens de opzeggingstermijn blijft de handelsagent doorgaans actief voor de principaal en afhankelijk van de inkomsten uit de samenwerking. De machtsverhouding tussen beide partijen verandert niet op de dag waarop de opzegging wordt meegedeeld.

Mocht een handelsagent vanaf dat moment al afstand kunnen doen van zijn beschermde rechten, dan zou een principaal onmiddellijk na de opzegging een definitieve regeling kunnen voorstellen die voor de agent nadelig uitvalt. De wettelijke bescherming zou daardoor in de praktijk sterk worden uitgehold.

Wat betekent dit voor ondernemers?

Bij de beëindiging van een handelsagentuurovereenkomst wil je vaak snel duidelijkheid over de financiële en praktische gevolgen. Een globaal akkoord tijdens de opzeggingstermijn lijkt dan aantrekkelijk: beide partijen weten waar ze aan toe zijn en latere discussies lijken vermeden.

Na dit arrest is een vroegtijdige regeling minder vanzelfsprekend. Als de handelsagent tijdens de opzeggingstermijn afstand doet van wettelijk beschermde rechten, bestaat het risico dat het akkoord later geheel of gedeeltelijk ongeldig wordt verklaard.

Dat betekent niet noodzakelijk dat je tijdens de opzeggingstermijn helemaal niet meer mag onderhandelen. Het Hof heeft ook niet uitdrukkelijk geoordeeld dat elk akkoord dat tijdens die periode wordt gesloten automatisch ongeldig is. Zo blijft onder meer de vraag open of een regeling mogelijk is wanneer ze de handelsagent niet benadeelt.

Ook over afspraken waarbij de agent de opzeggingstermijn niet verder hoeft te presteren in ruil voor een vergoeding bestaat nog onzekerheid. De Belgische rechtspraak zal de precieze draagwijdte van het arrest verder moeten afbakenen.

Voorzichtigheid is belangrijker dan snelheid

Overweeg je als principaal om de samenwerking met een handelsagent stop te zetten, dan bekijk je best niet alleen de opzegging zelf, maar ook het tijdstip en de inhoud van eventuele afspraken over de afwikkeling.

Een handelsagentuurovereenkomst eindigt juridisch immers pas wanneer de opzeggingstermijn verstreken is. Tot dan blijft niet alleen de samenwerking bestaan, maar ook de bescherming van de handelsagent.

Bron: VGD