De lijst met waterdoorlatende verhardingen: een nuttig instrument? (Gevaco)

Auteur: Stefano Geebelen (Gevaco)

Discussies over waterdoorlatende verhardingen

Sinds de inwerkingtreding van de Gewestelijke Hemelwaterverordening van 2023 ontstaat er in de praktijk steeds vaker discussie tussen aanvragers en gemeenten over de aanleg van opritten en andere verhardingen. Het centrale discussiepunt betreft doorgaans de vraag of de gekozen verharding kan worden beschouwd als “waterdoorlatend”.

Die kwalificatie is van groot belang, aangezien het gebruik van een waterdoorlatende verharding ertoe kan leiden dat bijkomende maatregelen, zoals de aanleg van een infiltratievoorziening (bijvoorbeeld een wadi), niet vereist zijn. Dergelijke voorzieningen nemen echter ruimte in beslag, passen niet in elk tuinontwerp en vergen bijkomend onderhoud. In de praktijk komt het dan ook geregeld voor dat gemeenten de aanleg van een wadi – vaak in de voortuin en aansluitend bij de oprit – verplichten, met name wanneer zij oordelen dat de voorgestelde verharding niet als waterdoorlatend kan worden aanvaard.

Een abstract juridisch kader

Deze discussies vinden in belangrijke mate hun oorsprong in de ruime en abstracte omschrijving van het begrip “waterdoorlatende verharding” in de Gewestelijke Hemelwaterverordening. Artikel 2, 11° definieert een waterdoorlatende verharding als een verharding uitgevoerd met “waterdoorlatende materialen, in voorkomend geval geplaatst op een waterdoorlatende funderingslaag en onderfunderingslaag”. De tekst spreekt zich daarbij niet uit over welke concrete verhardingen als waterdoorlatend gelden. Het verslag aan de Vlaamse Regering benadrukt dat die open formulering geen toeval is: het werd niet aangewezen geacht om concrete materialen of een limitatieve lijst op te nemen, om ontwerpvrijheid en innovatie te vrijwaren. Tegelijkertijd bevat het verslag slechts beperkte, illustratieve voorbeelden, zoals waterpasserende stenen en waterdoorlatend beton. Daarbij wordt uitdrukkelijk verduidelijkt dat het materiaal zelf niet noodzakelijk waterdoorlatend moet zijn, maar dat ook verhardingen waarbij de infiltratie gebeurt tussen de elementen – zoals bij steenslagverharding – onder het begrip kunnen vallen.

Bijkomende voorbeelden van waterdoorlatende verhardingen worden teruggevonden in het technisch achtergronddocument bij de Gewestelijke Hemelwaterverordening, waaronder waterdoorlatende straatstenen, steenslagverharding, dolomiet, drainerend asfalt en grasdallen. Deze opsomming blijft evenwel louter illustratief en niet-exhaustief.

De Vlaamse lijst als nieuw instrument

De Vlaamse Regering kondigde via de mededeling bij de omzendbrief OMG/2025/02 aan dat er alsnog een lijst van waterdoorlatende verhardingen zou worden opgesteld. Deze lijst werd inmiddels gepubliceerd door het Departement Omgeving op 23 juni 2026 en bevat een overzicht van materialen en systemen die, mits correcte uitvoering, als waterdoorlatend kunnen worden beschouwd. Het gaat onder meer om verhardingen met brede voegen of afstandshouders (zoals betonstraatstenen, kleiklinkers en kasseien), poreuze materialen (zoals poreus beton of asfalt), doorgroeibare systemen (zoals grasdallen en grasplaten), alsook losse of halfverharde materialen zoals grind, steenslag, dolomiet en schelpen. Ook andere oplossingen, zoals gerecycleerde granulaten, kunststof roosters en bepaalde types kunstgras, kunnen onder voorwaarden in aanmerking komen.

Belangrijk is evenwel dat het gaat om een niet-limitatieve lijst. Dit betekent dat ook andere materialen als waterdoorlatend kunnen worden beschouwd, voor zover zij voldoen aan de technische vereisten van de verordening.

Praktische betekenis voor de aanvrager

De vraag stelt zich vervolgens of het volstaat om een materiaal te kiezen uit deze lijst om de kwalificatie als “waterdoorlatende verharding” te bekomen. Het antwoord is ontkennend. De kernregel uit de Gewestelijke Hemelwaterverordening blijft immers dat de verharding als geheel effectief water moet doorlaten. Daarbij wordt gekeken naar de volledige opbouw van de verharding – met inbegrip van toplaag, fundering en onderfundering – en naar de infiltratiecapaciteit, die moet voldoen aan de technische normen.

De gemeente blijft verplicht om een aanvraag aan deze criteria te toetsen. Indien zij vaststelt dat de voorgestelde verharding, ondanks het gebruik van een materiaal uit de lijst, in de praktijk onvoldoende water zal doorlaten – bijvoorbeeld door een ondoorlatende of onvoldoende doorlatende fundering – kan zij de vergunning weigeren of bijkomende maatregelen, zoals de aanleg van een wadi, opleggen.

De lijst heeft evenwel een duidelijke praktische meerwaarde. Hoewel zij geen bindend rechtsinstrument vormt, biedt zij een bruikbaar referentiekader dat de abstracte normen van de verordening vertaalt naar concrete toepassingen. De keuze van een materiaal dat voorkomt op de lijst verkleint in de praktijk het risico op discussie over de toplaag en draagt bij tot een meer uniforme beoordeling. De discussie zal zich daardoor in de meeste gevallen verplaatsen naar de technische uitwerking van de fundering en onderfundering, die bepalend blijven voor de uiteindelijke beoordeling.

Finaal kan aanvragers worden aangeraden hun project te baseren op een materiaal dat voorkomt op de lijst, maar tegelijk bijzondere aandacht te besteden aan de volledige technische uitwerking van de verharding. Het combineren van een “erkend” materiaal met een waterdoorlatende opbouw, een voldoende infiltratiecapaciteit en een degelijke onderbouwing in het aanvraagdossier verkleint aanzienlijk het risico op discussie of weigering en verhoogt de kansen op een succesvolle vergunningverlening.

Bron: Gevaco