AI en burgerlijke aansprakelijkheid: Europees Parlement publiceert studie op 24 juli 2025 (Recht op zaterdag)

Auteur: Marc Vandecasteele (Recht ôp zaterdag)

Op 24 juli 2025 publiceerde het Europees Parlement de studie ‘“Artificial Intelligence and Civil Liability” (140 bladzijden). Deze studie analyseert hoe de EU omgaat met de civielrechtelijke aansprakelijkheid (civil liability) voor AI-systemen. De studie pleit voor een streng aansprakelijkheidsregime specifiek voor hoog-risico AI-systemen, waarbij één verantwoordelijke exploitant centraal staat. Dit alles met als doelen meer rechtszekerheid, efficiëntie en harmonisatie binnen de EU.

Kernpunten van de inhoud:

• De EU is overgestapt van het idee om vooral harde civiele aansprakelijkheidsregels (zoals een aparte AI Liability Directive) te maken, naar het stellen van bindende ex ante (voorafgaande) verplichtingen via de AI Act: focus dus meer op preventie dan op louter schade afhandelen.
• De studie signaleert dat oorspronkelijke voorstellen (zoals de introductie van een ‘elektronisch rechtspersoon’ voor AI, verplichte verzekeringen, compensatiefondsen) onder druk staan of definitief zijn teruggetrokken vanwege gebrek aan politiek draagvlak en angst voor gefragmenteerde regelgeving tussen lidstaten.
• Het ontbreken van specifieke aansprakelijkheidsregels betekent volgens de studie niet altijd een gebrek aan bescherming, omdat bestaande algemene regels (zoals onrechtmatige daad en contractrecht) flexibel genoeg kunnen zijn. Maar dit leidt tot minder voorspelbaarheid en een risico op rechtsongelijkheid tussen EU-lidstaten.
• De grootste dreiging is verdere versnippering van nationale regimes, wat de interne markt kan verstoren. De studie bepleit daarom EU-brede harmonisatie – bij voorkeur via duidelijke regulering rond hoge risico’s en een eenduidig aangewezen verantwoordelijke partij (de exploitant).

Wat betekent dit concreet?

• De AI Act (2024/1689) blijft het belangrijkste instrument om vooraf risico’s te beheersen via plichten voor aanbieders en gebruikers van hoge risico AI-systemen.
• Een afzonderlijke AI Liability Directive waarmee slachtoffers makkelijker schade door AI kunnen verhalen, lijkt voorlopig niet door te gaan of wordt mogelijk ingetrokken.
• De discussie over civiele aansprakelijkheid verschuift dus naar integratie van bestaande aansprakelijkheidsregels én het aanvullen waar nodig om efficiëntie, voorspelbaarheid en gelijke bescherming te waarborgen binnen de EU.
• De verschuiving van aansprakelijkheidsregelgeving naar een risicogestuurde aanpak betekent dat men zich niet langer primair richt op het aantonen van schuld of fout (traditionele civiele aansprakelijkheid), maar op wie het risico van schade het beste kan beheersen en daarom strikt aansprakelijk gesteld kan worden. Dit houdt in dat in plaats van een foutgerichte benadering, waarbij men moet bewijzen dat iemand nalatig is geweest, men overstapt op een systeem waarbij de partij die het risico aan AI-gerelateerde schade het best kan beheersen verantwoordelijk is voor het dragen van de gevolgen.

Belangrijke kanttekeningen

• Het rapport benadrukt dat de juridische situatie in beweging blijft, mede doordat er politiek nog geen consensus is over een aparte richtlijn voor AI-aansprakelijkheid.
• Voor slachtoffers van schade door AI betekent dit voorlopig dat ze veelal zijn aangewezen op nationale, algemene aansprakelijkheidsregels, met mogelijke verschillen in bescherming tussen EU-landen.

Lees hier de studie