>>>Invloed van het nieuwe erfrecht op de familiale bedrijfsopvolging (VDV Advocaten)

Invloed van het nieuwe erfrecht op de familiale bedrijfsopvolging (VDV Advocaten)

Auteur: Manu Vansteenhuyse (VDV Advocaten)

Publicatiedatum: 20/11/2018  

Sinds 1 september 2018 is het nieuwe erfrecht van kracht, op basis van de nieuwe Erfwet van 31 juli 2017. Het erfrecht werd grondig hervormd en heeft een grote impact op de planning van familiale bedrijfsopvolging.

In het oude erfrecht verliep de planning van familiale bedrijfsopvolging vaak stroef door de starre wetgeving inzake de wettelijke reserve en het verbod op erfovereenkomsten. De hervorming van het erfrecht voorziet hier enkele belangrijke wijzigingen, waardoor de bedrijfsopvolging soepeler kan geregeld worden.

1. Herleiding globale reserve

Ten eerste wordt voortaan de globale reserve voor descendenten (afstammelingen: kinderen, kleinkinderen,…) tot de helft van de fictieve wedersamengestelde nalatenschap herleid. Als gevolg heeft de bedrijfsleider een grotere beschikkingsvrijheid dan vroeger. Hij beschikt over een groter beschikbaar deel, dat hij kan aanwenden om de aandelen van het familiebedrijf toe te wijzen aan het kind die het bedrijf wil verderzetten. Wanneer de waarde van de aandelen van het familiebedrijf het beschikbaar deel of de wettelijke reserve van het begunstigde kind overschrijdt, kan de overgang van de aandelen van het familiebedrijf nog steeds worden belemmerd door de bescherming van de wettelijke reserve van de overige kinderen. Het wordt weliswaar wel mogelijk om van deze bescherming te verzaken, in die zin dat de overige kinderen hun vordering tot inkorting van de begiftiging kunnen uitschakelen via een toegelaten erfovereenkomst. Deze vernieuwing kan dus enkel de familiale bedrijfsopvolging op een gunstige manier faciliteren, wanneer de relatie tussen de reservataire erfgenamen goed is.

2. Indexatie waarde geschonken goederen

In het nieuwe erfrecht moet de waarde van de geschonken goederen worden geïndexeerd vanaf de dag van de schenking tot aan de dag van het overlijden van de beschikker.
Voor de opvolging van familiebedrijven bestond in het vroegere recht een gunstregime. Wanneer de fictieve hereditaire massa weder werd samengesteld, werden onder het gunstregime de reeds geschonken goederen ingebracht tegen hun waarde ten tijde van de schenking. Onder de gewijzigde regelgeving gebeurt dit op dezelfde manier, maar wordt deze waarde aangepast aan het indexcijfer van consumptieprijzen.
Deze indexering kan echter worden vermeden door een globale erfovereenkomst te sluiten, waarin de andere kinderen verzaken aan de inbreng of inkorting met betrekking tot de schenkingen die erin zijn opgenomen.

3. Versoepeling verbod erfovereenkomsten

Het aantal toegelaten punctuele erfovereenkomsten wordt door het nieuwe erfrecht uitgebreid. Dit biedt terug perspectieven voor de planning van de opvolging binnen familiebedrijven. Wat de toegelaten punctuele erfovereenkomsten betreft, vallen er 2 mogelijkheden op.

Enerzijds wordt het mogelijk om te verzaken aan de vordering tot inkorting, anderzijds kan de waarde van geschonken goederen vast worden geklikt op de dag van de schenking.

Ook de mogelijkheid om te ontsnappen aan het ongunstige waarderingsmoment bij de inbreng of inkorting van geschonken goederen waarvan de begiftigde niet vanaf de dag van de schenking over het volledige ‘meesterschap’ beschikte, is in het kader van familiale bedrijfsopvolging zeer voordelig. Wanneer je als begiftigde niet over het volledige ‘meesterschap’ over de geschonken goederen beschikt (bvb. voorbehoud van vruchtgebruik), worden de goederen ingebracht tegen hun waarde op datum van overlijden van de beschikker. Er wordt met andere woorden geen rekening gehouden met de meerwaarde die (mede door de begiftigde) wordt gecreëerd.

Daarnaast is de globale erfovereenkomst een goed instrument om de opvolging van familiebedrijven te verzekeren. Hierbij is het vereist dat alle kinderen instemmen met de overeenkomst. Van zodra één kind niet wil meewerken, valt de globale erfovereenkomst in het water.

Tegenover de versoepeling van het verbod op het sluiten van erfovereenkomsten, staat wel dat er strenge geldigheidsvereisten gelden voor dergelijke overeenkomsten. Zo dient er een notaris te worden aangesteld en een wachttermijn te worden gerespecteerd, zodoende dat deze belangrijke beslissing door de kinderen weloverwogen kan worden genomen.

Wanneer deze nieuw toegelaten punctuele erfovereenkomsten en de globale erfovereenkomsten niet voldoen aan de voormelde geldigheidsvereisten, worden deze gesanctioneerd met de absolute nietigheid. Elke belanghebbende – ook de fiscus – kan de nietigheid opwerpen.

Deze keuze van de wetgever is enigszins verwonderlijk, aangezien in de loop der jaren een versoepeling ten aanzien van het verbod op erfovereenkomsten vast te stellen viel in de rechtsleer.

EVALUATIE

Het hervormde erfrecht biedt zeker en vast nieuwe opportuniteiten voor de planning van familiale bedrijfsopvolging. De uitwerking van een rechtszekere opvolgingsregeling, teneinde de kans op een succesvolle verderzetting van het familiebedrijf te vergroten, had echter nog beter gekund. Zo kon er geopteerd worden voor de principiële toelating van erfovereenkomsten in het algemeen. De mogelijkheid voor de bedrijfsleider-erflater om een betalingsregeling voor de bedrijfsopvolger af te dwingen kon voorzien worden, zodat de opvolger de aanspraken van de reservataire erfgenamen niet in één keer hoeft te voldoen. Ook voor de gevallen waar er geen uitgewerkte regeling werd voorzien tijdens het leven van de bedrijfsleider-erflater, is er niet in een “vangnet” voorzien.

Echter, het nieuwe erfrecht zorgt ervoor dat heel wat unfaire situaties die in het verleden optraden nu niet meer mogelijk zijn. Anderzijds ontstaan door de hervormde regelgeving nieuwe situaties (zoals toepassing schenking onder voorbehoud van vruchtgebruik) waarbij u duidelijk op de hoogte moet zijn van de verschillende consequenties voor diverse familieleden.

Laat u daarom begeleiden door uw specialist ter zake.

Lees hier het originele artikel

2018-12-04T14:07:42+00:00 4 december 2018|Categories: Burgerlijk recht - Personen- & Familierecht|Tags: , , |